Dit najaar, van 30 september 2012 tot 6 januari 2013 organiseert het Teylers Museum in Haarlem (Nederland) een toptentoonstelling over een van de grootste namen uit de kunstgeschiedenis: de schilder Rafaello Sanzio. Zeven jaar na het overweldigende succes van Michelangelo presenteert Teylers Museum dit andere genie van de Italiaanse Renaissance. Het is de eerste keer dat er in Nederland een tentoonstelling aan Rafaxebl wordt gewijd. De schilder maakte van Rome zijn speelterrein. Hij ligt naast de Italiaanse koningen begraven in het Pantheon. Ook vandaag nog ligt er vaak een verse bloem voor zijn graftombe.
Rafaello Sanzio, in Belgie en Nederland beter bekend als Rafaël , ontwikkelde zich tijdens zijn korte leven (1483-1520) van een vlijtige leerling in de Italiaanse provincie tot een veelbelovend talent in Florence en vervolgens in Rome tot een van de grootste kunstenaars van zijn tijd – naast Michelangelo en Leonardo da Vinci. In dezelfde tijd dat Michelangelo zich op de Sixtijnse kapel stortte, begon Rafaxebl met de fresco’s voor de privé9vertrekken van de paus, de x91Stanze’, het andere hoogtepunt van de Italiaanse Renaissance. Hier kon hij, met behulp van een leger assistenten, zijn grote talent tot volle bloei laten komen. Minstens zo beroemd is Rafaël vanwege zijn vele Madonna’s: schilderijen van Maria met het kind Jezus. De Madonna’s van Rafaël laten die van tijdgenoten ver achter zich door hun serene uitstraling, hun schijnbare eenvoud en de perfectie in de weergave van dit oerbeeld in de westerse cultuur.
Teylers Museum bezit een internationaal befaamde tekeningencollectie met veel topstukken van Italiaanse en Nederlandse kunstenaars vanaf de 16de eeuw. De meest geruchtmakende aankoop in de geschiedenis van het museum was ongetwijfeld de verzameling van 1.600 Italiaanse tekeningen die in 1791 vanuit Rome naar Haarlem werd verscheept. Deze collectie was oorspronkelijk afkomstig van koningin Christina van Zweden, die in de 17de eeuw in Rome verbleef. Haar collectie bevatte werken van onder anderen Michelangelo en 21 tekeningen van de hand van Rafaxebl en zijn atelier. In Nederlandse collecties bevinden zich slechts twee andere tekeningen van Rafaxebl, een in het Rijksmuseum en de ander in Museum Boijmans Van Beuningen. Teylers Museum is daarom in Nederland de aangewezen plek om een tentoonstelling over Rafaxebl te houden. Met deze expo verwacht het museum het succes van de Michelangelo-tentoonstelling in 2005, waar in drie maanden tijd 100.000 bezoekers op afkwamen, te evenaren.
De tentoonstelling dit najaar presenteert 90 tekeningen van Rafaxebl en zijn leerlingen en enkele schilderijen. De tekeningen zijn afkomstig uit de collecties van Teylers Museum en de Albertina in Wenen. Om de betekenis van Rafaxebls oeuvre goed te laten doordringen, worden meerdere zalen ingericht met werk van de Italiaanse meester en zijn navolgers. Teylers Museum wordt voor één keer Rafaxebls Museum. Bezoekers kunnen de herkomst van Rafaëls manier van tekenen ontdekken en zien hoe hij in zijn grote atelier veel jonge kunstenaars heeft bexefnvloed. Daarnaast maakt de tentoonstelling duidelijk hoe de tekeningen functioneerden in Rafaëls creatieve proces, hoe ze zich verhouden tot zijn fresco’s en schilderijen. Een spectaculaire multimediaruimte met daarin zijn belangrijkste schilderwerken, maakt de Rafaël-belevenis compleet.
Rafaël of Rafaël Santi zoals hij in de Nederlanden wordt geheten, werd op 6 april 1483 geboren als Raffaello Sanzio. Hij is ook wel bekend onder namen als Raffaello Santi en Raffaello da Urbino. Zoals met vele Italiaanse kunstenaars uit zijn tijd het geval is, wordt zijn leven beschreven in het beroemde boek Le Vite van de 16de-eeuwse schilder en schrijver Giorgio Vasari. Rafaxebl is afkomstig uit Urbino, waar zijn geboortehuis nog steeds te bezoeken is. Van zijn jeugd is weinig bekend. Hij kreeg schilderles van zijn vader Giovanni Santi, die al in 1494 overleed. In de periode tussen ongeveer 1500 en 1504, nadat hij bij zijn vader Giovanni de kneepjes van het vak had geleerd, was hij leerling bij Perugino, onder wie hij vermoedelijk aan fresco’s werkte in Perugia. Vermoedelijk kreeg het wonderkind Rafaxebl rond die tijd zijn eerste eigen opdracht en maakte hij ook het schilderij ‘De droom van de ridder’. In zijn eerste werken is de invloed van Perugino nog zeer duidelijk. Vasari schreef over een bepaald werk van Rafaxebl dat als er geen handtekening op stond, iedereen het voor een Perugino zou houden.
Omstreeks 1504 trok Rafaël naar Firenze, waar hem duidelijk werd dat zijn techniek ouderwets en provinciaals was. Hij stond er echter om bekend dat hij zeer snel van anderen leerde en paste zich spoedig aan. Hij werd vooral beinvloed door Leonardo da Vinci en in mindere mate door Michelangelo. Zijn ‘Dame met de eenhoorn’ wordt algemeen beschouwd als een adaptatie van de Mona Lisa. Waarom Rafaël vervolgens naar Rome vertrok, vermoedelijk in de laatste maanden van 1508, is niet helemaal duidelijk. Mogelijk had hij gehoord dat er in het Vaticaan, destijds onder paus Julius II, privxe9-vertrekken waren die opnieuw gedecoreerd moesten worden. Hij slaagde erin de opdracht binnen te rijven om de voormalige appartementen van paus Nicolas V te versieren. Deze beroemde Stanze behoren tot zijn belangrijkste verwezenlijkingen. Hij schilderde hierbij over werk van onder meer Perugino heen. In Rome ontdekte hij bovendien de grandeur van een Michelangelo en het verfijnde realisme van de Venetiaanse schilderkunst, met name die van Titiaan.
Het rijpe werk van Rafaël toont zowel een groot assimilatievermogen als een eigen persoonlijkheid. Graaf Baldassar Castiglione, de humanist, dichter en schrijver, ambassadeur in Rome en nuntius in Spanje, was een intieme vriend en medewerker van de kunstenaar. Zijn door Rafaxebl geschilderde portret getuigt van hun spirituele verwantschap: het wordt gekenmerkt door de gratie van de humanist en de gevoeligheid van de aristocraat. Meer dan honderd jaar later zag Rembrandt in Amsterdam dit haast monochroom bruine schilderij, met zijn zeer geraffineerd palet. Sporen daarvan zijn in zijn hele oeuvre terug te vinden.
In Rome en het Vaticaan kon Rafaxebl zich al heel snel doen gelden als de belangrijkste kunstenaar van de stad, op Michelangelo na. Hij realiseerde het ene meesterwerk na het andere, doeken waar je ook vandaag nog met open mond naar staat te kijken. Een hoogtepunt is zijn sterk realistische La Fornarina, een schilderij van een mooie, jonge vrouw van eenvoudige afkomst voor wie Rafaxebl afzag van een huwelijk met de adellijke Maria, de nicht van kardinaal Bibbiena, die naast hem in het Pantheon begraven werd. De man uit Urbino zou de rest van zijn korte leven inderdaad doorbrengen in de eeuwige stad en deze niet meer verlaten. Hij stierf in Rome op 6 april 1520, precies op zijn 37ste verjaardag. De kunstenaar ligt begraven in het Pantheon, in Italixeb nog altijd de grootst mogelijke eer. Talrijke onbekenden leggen regelmatig verse bloemen op zijn graf.
Teylers Museum
Spaarne 16
2011 CH Haarlem
T: 023 5160960
info@teylersmuseum.nl
www.teylersmuseum.eu
www.elrelojdesol.com/zoomable-paintings/raphael/index.htm
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 29 februari 2012. Bekijk het origineel.