De pausen van de renaissance lieten hun kerken en paleizen versieren door de grootste kunstenaars van hun tijd. Daaraan danken we niet alleen de Sixtijnse kapel van Michelangelo, maar ook de Loggia van Rafaël. Sommige boeken zijn zo mooi dat ze je ervaring van de echte kunstwerken nog rijker maken. Zo’n boek is The Loggia of Raphael – A Vatican art treasure van de Belgische kunsthistorica Nicole Dacos. Het boek is het resultaat van jarenlang studiewerk over één van de meest invloedrijke scheppingen van de Italiaanse renaissance, verlucht met meer dan vierhonderd foto’s waaronder schitterende detailopnamen.
De Loggia van Rafaël is een zuilengang in de gevel van het pauselijk paleis in Rome. De Loggia werd gemaakt voor het plezier van de paus, die vanuit deze gaanderij een prachtig uitzicht had over Rome. Bovendien ontving hij er weleens gasten in audiëntie. Daarom bestaat de versiering hoofdzakelijk uit bijbelse taferelen, maar die zijn gevat in een uitbundig decor van grotesken die geïnspireerd zijn op muurschilderingen uit de oudheid. Vooral de decoratie van het paleis van keizer Nero, het zogeheten Domus Aurea dat toen nog maar net was opgegraven, vormde voor Rafaël en zijn tijdgenoten een onuitputtelijke bron van inspiratie.
De Loggia van Rafaël getuigt van het enthousiasme van de renaissancekunstenaars bij de herontdekking van de oudheid. In de decoratie verzoende Rafaël op een voorbeeldige manier het antieke (lees: ‘heidense’) erfgoed met de christelijke boodschap. De plafondschilderingen beelden de grote momenten van het Oude en het Nieuwe Testament uit, van het Aards paradijs tot het Laatste Avondmaal. Maar ook daarin is de invloed van de antieke kunst onmiskenbaar. Dat merk je aan de voorstelling van het menselijk lichaam. Rafaëls figuren hebben iets theatraals en zijn bijna steeds in beweging. Ze roepen drama en emotie op, en tegelijk gaat er een sensuele bekoring van uit.
Opvallend is ook de prominente rol van het landschap en de natuur. De bijbelse verhalen spelen zich af in de schilderachtige omgeving van Rome. Het tafereel waarin de dochter van de farao de kleine Mozes aantreft in een mandje, had volgens de Bijbel plaats aan de oever van de Nijl, maar in de Loggia van Rafaël krijg je een spectaculair gezicht van de Tiber boven Rome, geschilderd door Rafaëls beroemde leerling Giulio Romano.
De grotesken van Rafaël werden overal nagevolgd, tot in de gangen van het Capitool in Washington. Ook zijn aanpak van de religieuze taferelen was bepalend voor de volgende eeuwen. Rafaël ging het gewelddadige en scabreuze uit de bijbelse verhalen zoveel mogelijk uit de weg (in tegenstelling tot Michelangelo, die bijvoorbeeld de dronkenschap van Noach of de gemeenschap van Lot met zijn dochters flink in de verf zette). Hij verkoos een positieve boodschap en legde de nadruk op deugdzaamheid en op de goddelijke tussenkomst in de menselijke geschiedenis. Ongetwijfeld werd Rafaël geadviseerd door theologen en humanisten van het pauselijk hof.
Het boek van Nicole Dacos besteedt grote aandacht aan de verschillende ‘handen’ die in de Loggia te herkennen zijn. Zij identificeert zowel Italiaanse als Franse en Spaanse schilders die op de roem van Rafaël afkwamen en meehielpen bij de decoratie van de Vaticaanse zuilengang. Maar de grote troef van haar boek zijn de nieuwe foto’s die van de Loggia werden gemaakt. De bezoekers van het Vaticaan die door de zestig meter lange en vier meter hoge Loggia wandelen, mogen dan hun ogen uitkijken, ze kunnen onmogelijk alle heerlijke details registreren die in deze publicatie zijn afgebeeld.
The Loggia of Raphael. A Vatican art treasure.
Auteur: Nicole Dacos
Abbeville Press Publishers, New York
352 blz.
Officiële winkelprijs: 107,99 euro.
Verschillende webwinkels, waaronder Amazon.com, bieden het boek aan voor een sterk verminderde prijs. Wel steeds rekening houden met verzendingskosten.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 maart 2009. Bekijk het origineel.