Het toerisme, de economische motor van Rome, ligt misschien niet langer helemaal stil, maar draait nog lang niet op een aanvaardbaar toerental. Ondanks het opheffen van de lockdown en de iets soepeler maatregelen, blijft de stad onwerkelijk rustig en zijn de schaarse toeristen bijna een rariteit.
Wij vroegen aan clublid Sandrina Bokhorst, historica, verhalenverteller en eigenaar van Persoonlijk Rome, een gespecialiseerd adviesbureau voor reizen naar Rome, hoe zij de eerste dagen na haar terugkeer in de Eeuwige Stad ervaart. Haar verhaal lees je hierna.
Ik heb Rome echt wel vaker naakt gezien, zo zonder toeristen, al haar schoonheden gewoon open en bloot in je blikveld geëtaleerd. In het holst van de nacht, terugkerend van een milonga, of op een koude winterse dag, of op 15 augustus.
Maar niet zò. Het is anders. Het is rustig, maar er is wel leven. Het is kalm, maar niet stil. Er is ruimte, maar het is niet leeg. Er is beweging, zonder chaos. Er is geluid, maar geen kakafonie. En de stilte heeft een klank.
Op de eerste dag van de zomer, 22 juni, ben ik teruggekomen in Rome na een verblijf van 3,5 maand thuis in Nederland. Ik kan me niet heugen wanneer ik voor het laatst zo lang achter elkaar niet in Rome ben geweest. Voor mij voelde de afwezigheid steeds meer als een eeuwigheid, voor Rome is deze periode natuurlijk maar een stofje op de lange tijdlijn.
Hoewel ik gespannen naar de terugkeer uitkeek, is het eigenlijk heel snel als vanouds. Ik voel me hier thuis, het is vertrouwd en vanzelfsprekend. De routines blijven: ook in aangepaste vorm.
Het allereerste dat de echte Rome-adept natuurlijk doet, is koffie halen bij de eigen bar. Daar begroeten ze me alsof ik nauwelijks weg ben geweest. Zonder omhaal wordt de gebruikelijke koffie voor me neergezet.
De gedragscode gaat eigenlijk vanzelf: je wacht op je beurt om binnen te mogen, bij binnenkomst het maskertje op, je schoteltje staat klaar op een plek aan de ‘banco’ met voldoende ruimte naast je, en je kunt je vloeibare goud genieten.
En dan bedoel ik: écht genieten. Alle goede bedoelingen ten spijt: buiten Italië kan men gewoon geen caffé macchiato maken. Uitgesloten. Alleen al daarvoor wil je terug.
Na de middag ga ik wat boodschappen doen en zie ik hetzelfde beeld. Iedereen wacht tamelijk rustig buiten de winkel op zijn beurt, ‘la mascherina’ in de aanslag, bij binnenkomst de handen ontsmetten.
In de winkel cirkelt men tamelijk behoedzaam om elkaar heen. Het is duidelijk dat de Romeinen hier al enige ervaring mee hebben. Ik zit nog een beetje te hannesen met de verplichte plastic handschoenen in de supermarkt. Maar ook dat lijkt een kwestie van wennen.
Nog even over die maskertjes: ik had me zorgen gemaakt over de beschikbaarheid, maar hier kan je ze overal kopen. Bij de bakker, bij de mini-supermarkt, in de doe-het-zelf-winkel, en ik heb zelfs een hippe designwinkel gezien die voor de gelegenheid de hele etalage met speciale maskertjes had ingericht. Voor iedere stijl bestaat een maskertje.
De gewone drogist- of chirurgische maskertjes (de blauwe) zijn het meest populair, en veel mensen dragen die ook op straat. Maar wie een aangepast ontwerpje draagt, heeft dat opvallend vaak gestyled met de outfit. We zijn tenslotte in Italië: het moet wel bij elkaar passen. Schoenen, riem en maskertje.
Net als ik in Nederland tijdens de lockdown gewend was, maak ik een avondwandeling. Maar nu in Rome. En net als in het Noorden, zie ik veel stellen die ook zo’n wandeling maken om de benen te strekken en de dag door te nemen. In Italië werken nog steeds heel veel mensen thuis, en dat voel je na een lange dag.
Maar het is toch wel anders of je een wandelingetje maakt door het Julianapark in Schiedam om te kijken of alle kleine eendjes er nog zijn, of dat je zomaar even oog in oog staat met het Colosseum, hét icoon van het machtige Romeinse Rijk. Ook al heb ik het duizend keer gezien: als ik de hoek omsla, beneemt de aanblik van de grote onverzettelijke arena me de adem.
Maar het is eigenlijk onverwacht geruststellend om het Colosseum te zien: niet omdat het er nóg staat, maar omdat het er altijd staat. Het Colosseum kent al zo’n 2000 jaar geschiedenis.
Een deukje, een krasje, er stort een stuk in, er wordt iets weggenomen, er gaat natuurgeweld en toerisme overheen (de laatste twee zijn inwisselbaar) … en toch staat het er. Als altijd.
De boodschap: Rome – en wij – gaan deze crisis overleven. De crisis verandert ons, zeker, we zullen ons aanpassen aan nieuwe werkelijkheden, maar die sterke identiteit blijft fier overeind.
Tijdens mijn avondwandeling word ik nog door iets anders getroffen: de stad klinkt anders. Ik woon vlak bij de Maria Maggiore, en elke dag om 21 uur luiden de klokken. De Sperduta, wordt dat genoemd, naar de middeleeuwse legende van een meisje dat in het donker was verdwaald in de velden van de Esquilijn.
In het holst van de nacht werd zij door de klokken van de grote Maria-basiliek veilig naar huis geleid. Zo voel ik me ook. En de klokken klinken helderder dan ooit door de stilte van de avond.
De volgende dag maak ik een lange fietstocht door de stad om haar weer te veroveren. Het openbaar vervoer rijdt wel, maar met beperktere capaciteit en dus flexibel. En of ik nu in Covid-19-tijd in zo’n Romeinse bus wil zitten? Met de fiets kom ik overal: er is veel minder verkeer, dus het is ook minder stressvol.
Piazza Venezia? Appeltje-eitje. Met de fiets kan ik overal stoppen. En dat gebeurt ook: het licht wijst me steeds weer op details die ik lang geleden ben vergeten, omdat je altijd moet laveren door groepen en drommen.
Highlights in Rome, die het sowieso verdienen om elke keer weer bezocht te worden met nieuw licht en nieuwe vragen, kun je nu weer ongegeneerd bewonderen.
Neem de Spaanse Trappen: wie al heel vaak in Rome is geweest gaat niet onmiddellijk naar deze toeristische hotspot. Maar nu, zonder de massa’s, zijn de trappen van een ontwapenende schoonheid. De golven van marmeren treden die op je af rollen, krijgen hun sensualiteit terug.
Het helblauwe water van de fontein onder aan de trappen, die je zelfs gewoon kunt zien, geeft de juiste frisheid aan het beeld. Of denk aan het Pantheon: nog zo’n site waar de doorgewinterde Rome-ganger wel graag naar toe gaat, maar dan om 7 uur in de ochtend of midden in de winter.
De Rotonda laat me vandaag midden op de dag haar geometrische perfectie in alle glorie zien. Je voelt de connectie tussen vloer en koepel, omdat je de vloer ook kan zién. Zelfs het graf van Rafaël, normaal verborgen achter tourgroepen en selfie-sticks, dwingt in deze staat respect af, ik sta toch even stil bij de grote kunstenaar.
Het is me gisteren al opgevallen: De stad klinkt meer sonoor. Je hoort eigenlijk meer, maar dan akoestisch in plaats van versterkt. Dat idee is vandaag nog sterker. Er zijn mensen op straat, winkels, bars en terrassen zijn open. en ik heb zelfs toeristen gespot: uit Milaan.
Het is ontspannen. Mensen zijn zelf ook meer ontspannen. Minder geagiteerd. Sommige Italianen zeggen ook: gelaten, uit angst voor de economische repercussies die wel al voelbaar zijn.
Het is stiller dan ik gewend ben. Ja, er zijn wel auto’s en zo af en toe een sirene, maar je hoort vooral geroezemoes, stemmen, menselijk geluid met de achtergrondmuziek van klaterend water van een fontein of een nasone. Uniek dat je het geluid van het water nu ook echt kan horen! Ik vind dat heerlijk.
Dit is Rome zoals Rome bedoeld is. Ooit. Dit is waarom ik zeg: kom juist in augustus, warm of niet. Om een glimp op te vangen van dit Rome. Maar nu is het zelfs beter. Een unieke mogelijkheid die je waarschijnlijk nooit meer in je leven kan meemaken.
Je hebt overal meer tijd voor nodig, door controles en maatregelen, maar dat is juist een zegen. Er is ook meer tijd om je te laten raken. Slow tourism, afgedwongen door de situatie, maar eindelijk en eigenlijk ook door Rome zelf.
Het is wel passend dat juist de Eeuwige Stad je TIJD geeft. Tijd om stil te staan bij wat mooi is, wat je treft, bij het hier en nu, te luisteren naar wat belangrijk voor je is. Je innerlijk oor wordt aangesproken. Wil je deze kant van Rome doorgronden, kom dan nu. Subiet. Onmiddellijk. Een transformerende ervaring om nooit meer te vergeten.
Met dank aan clublid
Sandrina Bokhorst
voor deze bijdrage
Sandrina Bokhorst, historica en verhalenverteller, is eigenaar van een gespecialiseerd adviesbureau voor reizen naar Rome, Persoonlijk Rome. Zij maakt expertprogramma’s en gidst zelf in de Eeuwige Stad of ook online. Haar klanten zijn reizigers die zich willen verdiepen in waar Rome écht over gaat. Persoonlijk Rome werkt met actuele en geverifieerde lokale informatie over de anti-covid-19-maatregelen in Rome. Meer weten of plannen voor Rome? Contacteer haar via sandrina@persoonlijkrome.nl, of volg haar op facebook, Linkedin of instagram.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 1 juli 2020. Bekijk het origineel.