Tijdens het jaarlijkse Festa di Noantri, tonen de inwoners van de wijk Trastevere gedurende een ruime week wie volgens hen de echte Romeinen zijn. Het is een evenement vol kleur, muziek, theater en folklore, met uitbundig versierde en verlichte eetkraampjes dat echter een religieuze oorsprong heeft en waarbij een Madonnabeeld met een geheimzinnige afkomst de hoofdrol speelt.
Van 17 tot 25 juli zie je ook de wat oudere Romeinen eens echt in actie. Ze smullen van porchetta en watermeloen, proeven van hun streekgerechten en genieten ondertussen van een concertje of theatervoorstelling. Allemaal ‘s avonds en ‘s nachts en allemaal op straat. Er komen duizenden mensen naartoe, de sfeer is grandioos uitbundig. Het wordt pas echt gezellig wanneer je door Romeinen mee op sleeptouw wordt genomen en daarbij oprechte belangstelling toont voor de Romeinse geschiedenis, meer bepaald die van Trastevere.
Noantri is dialect (Romanesco of Romanaccio) voor noi altri, waarbij de inwoners van de Trastevere-wijk de buitenwereld vooral duidelijk maken dat zij echt wel “anders” zijn dan de Romeinen die elders in de stad wonen. Het klassieke Romanesco kreeg in de 19de eeuw een literaire vorm in de sonnetten van Giuseppe Gioachino Belli (1791-1863)) en anderen zoals Trilussa (pseudoniem van Carlo Alberto Salustri (1871-1950). Niet toevallig staan hun standbeelden in Trastevere.
Het eigenlijke Romanesco, dat in de stad Rome en de onmiddellijke omgeving wordt gesproken, verschilt enigszins van de andere Romanesco-dialecten die je in heel Lazio terugvindt en nog door ongeveer 2 miljoen mensen wordt gebruikt. Het huidige Romanesco is een levendige straattaal die zich permanent ontwikkelt met karakteristieke uitdrukkingen, scheldwoorden, afkortingen en grappen.
Maar terug naar het feestgedruis van Trastevere. Je zou het niet meteen denken wanneer je ‘s nachts de feestvierders bezig ziet, maar het immens populaire feest heeft een religieuze oorsprong. Volgens de overlevering zou het Festa de Noantri ontstaan zijn in 1535. In dat jaar vonden vissers na een zware storm een cederhouten Mariabeeldje op de oevers van de Tiber. De ‘Madonna Fiumarola’ (van de rivier) werd geschonken aan de kerk van San Crisogono in Trastevere, één van de eerste parochiekerken (tituli) van Rome.
De Madonna werd al snel uitgeroepen tot patrones van Trastevere. Tot 1890 bevond het beeld zich in een speciaal gebouwde kapel maar toen die werd afgebroken werd de Madonna overgebracht naar de Sant’ Agata in Trastevere, waar het tegenwoordig permanent wordt bewaard. Bij speciale gelegenheden, zoals het Festa de Noantri, wordt de Madonna echter tijdelijk verplaatst naar de grotere San Crisogono.
Het spreekt vanzelf dat het Madonnabeeld nog steeds een prominente rol speelt tijdens het volksfeest. Op zaterdag 17 juli om 18.30 u. trekt de legendarische processie met het beroemde beeld door de straten van Trastevere en ook voor wie absoluut niets heeft met dergelijke optochten of niet religieus is aangelegd, is dit iets om een keer mee te maken want een authentieke processie van dergelijke pracht en praal zie je nergens anders in Rome.
Je waant je even terug in de tijd en je moet meteen denken aan de kleine Italiaanse dorpjes van vele jaren geleden. De optocht volgt deze route: Largo S. Giovanni de’ Matha, Via della Lungaretta, Via della Luce, Piazza Mastai, Via della Luce, Piazza S. Francesco d’Assisi, Via S. Francesco a Ripa, Via Natale del Grande, Piazza San Cosimato, Via Roma Libera, Via Luciano Manara, Via delle Fratte di Trastevere, Viale Trastevere om te eindigen in de Basilica di San Crisogono.
De stoet wordt geopend met een reusachtig kruis, gevolgd door de leden van de diverse broederschappen, gekleed in hun historische kostuums. Sommige gezelschappen zijn vrij recent ontstaan, anderen zoals bv. de Arciconfraternita di S. Maria dell’Orto zijn zeer oud en ontstonden al in de vroege middeleeuwen.
Het is een zeer grote eer om het enorme baldakijn met de Madonna te mogen helpen dragen maar het is een zware taak. De dragers beschikken over een schouderkussen onder hun kleding om het gewicht een paar uur lang te kunnen torsen. De processie stopt wel bij een aantal buurtkerken, waardoor de dragers toch even kunnen rusten. Er wordt even stilgestaan bij de S. Maria della Luce, de S. Giovanni Battista dei Genovesi, de S. Maria dell’Orto, S. Francesco Ripa en S. Pasquale.
Na de processie wordt dan acht dagen lang gefeest, om vervolgens af te sluiten met een tweede spectaculaire processie die zich ditmaal afspeelt op de Tiber en waarbij de afkomst van de Madonna wordt herdacht. Dat gebeurt dit jaar op zondag 25 juli, waarbij de optocht start om 19 uur aan de Engelenburcht en omstreeks 20 uur arriveert aan de Ponte Garibaldi. De Madonna wordt (zonder het zware baldakijn) vooraan in een bootje geplaatst, die vervolgens een stoet van een aantal andere boten aanvoert.
In de middeleeuwen begon de ceremonie vanaf Porto di Ripetta, waar een grote trap gemakkelijk toegang gaf tot de rivier. Die typische haven ging echter verloren tijdens de indamming van de Tiber, waarbij de rivier aan beide zijden werd begrensd door enorme kaaimuren. Alleen de (naam van de) Via di Ripetta herinnert nog aan deze verdwenen haven. De inscheping en het klaarmaken van de boten gebeurt tegenwoordig in de buurt van Villa Giulia, waar de rivier erg dicht te naderen is.
De officiële processie begint bij Ponte S. Angelo. Er zijn mensen die de boten langs de oevers proberen te volgen, je kan de boten ook zien voorbijvaren aan de Ponte Giuseppe Mazzini, de Ponte Principe Amedeo of de Ponte Vittorio Emanuele II, al staan de meesten liever op uitkijk bij Ponte Sisto, waar je de processie niet alleen prachtig ziet naderen maar ze vervolgens, net voor het Tibereiland, ook ziet afmeren vlakbij Ponte Sisto.
Daarna wordt het beeld naar de S. Maria in Trastevere gebracht om in alle vroegte, op maandagochtend om 7 uur, alweer processiegewijs, terug te keren naar de vaste standplaats in de Sant’ Agata.
www.festadenoantri.it
www.santamariadellorto.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 11 juli 2010. Bekijk het origineel.