Meer dan een jaar werd er gewerkt aan de restauratie van de Tritonfontein op Piazza Barberini, maar sinds enige tijd zijn de werkzaamheden volledig achter de rug. Met de nieuwe led-technologie die wordt ingezet is de fontein ook ‘s avonds prachtig verlicht. Rome is in een snel tempo een aantal fonteinen aan het restaureren. Dat is dringend nodig. Veel fonteinen zijn door een combinatie van de weers- en milieu-omstandigheden, de permanente waterstroom, roetdeeltjes afkomstig van het auto- en busverkeer en woekerend onkruid en korstmossen, vrij slecht aan toe. De restauratie van de Tritonfontein heeft meer dan 240.000 euro gekost. De werken werden bekostigd door de publiciteit die zich op een hoek van de met panelen ommuurde bouwwerf bevond. Er ging vooral aandacht naar de verwijdering van de kalkaanslag en de woekerende korstmossen. Ook werden de oude watertoevoerkanaaltjes vervangen en werden alle toevoerleidingen grondig gereinigd. De kers op de taart was de installatie van een gloednieuwe verlichting met led-lampjes. Het resultaat mag worden gezien.
De fontana del Tritone werd vervaardigd door Bernini en dateert uit 1643. Ottorino Respighi (1879-1936) wijdde in zijn ‘Fontane di Roma’ (1916) een deel aan ‘la fontana di Tritone al mattino’, met een rondedans van najaden en tritons. De Trevifontein mag dan voor velen misschien één van de meest indrukwekkende fonteinen van Rome zijn, de Tritonfontein behoort zeker tot de meest elegante. Bernini (1598-1680), de man die fonteinen ontwierp alsof hij ze strooien kon (een citaat van Leonardus Sebastianus van Egeraat in zijn Gids voor Rome, ondertussen ook al weer zowat een halve eeuw geleden gedrukt), introduceerde tijdens de bouw van zijn fontein een nieuwigheid door travertijn te gebruiken in plaats van marmer.
In het midden van een geometrische vijver dragen vier ondersteboven gekeerde dolfijnen op hun staart een gigantische sint-jacobsschelp die zijn twee geribbelde helften als een boek opent waardoor een triton zichtbaar wordt terwijl hij op een trompethoorn (kinkhoorn) blaast. Op de pauselijke schilden zie je de bekende bijen van de Barberini’s. De ‘muziek’ is een verticale straal water die glinstert in het Romeinse zonnelicht en sinds kort dus ook in het licht van led-lampjes.
Tot aan het einde van de achttiende eeuw speelde zich vóór deze fontein een macaber gebruik af. Op handkarren werden vóór het kunstwerk van Bernini de lijken tentoongesteld van onbekenden die elders in de stad waren gevonden. Een stadsomroeper riep de bevolking dan een tijdlang op om een kijkje te komen nemen en de doden indien mogelijk te identificeren.
Triton, een god uit de Griekse mythologie, was een zoon van Poseidon en Amphitrite. Wanneer Poseidon in een vrolijke bui was, ging hij naar het wateroppervlak met zijn vierspan. Triton, half mens, half vis, reed vervolgens over het water met paarden en zeemonsters en blies ondertussen op zijn kinkhoorn om de golven te bedaren. Triton heeft een bijrolletje in het Romeinse epos Aeneis. In de sprookjes van Hans Christian Andersen is hij de vader van de kleine zeemeermin.
Triton wordt in de Griekse mythologie meestal voorgesteld met het hoofd en de romp van een man en de staart van een vis, een meerman. Hij was een soort koning van de zee, die samen regeerde met verscheidene van zijn broers onder het waakzame oog van de zeegod, Poseidon. Deze laatse was de broer van Zeus en Hades en kreeg bij de verdeling van de wereldheerschappij de zee toegewezen. Tot de begeleiders van Poseidon behoorden de Tritons. Dit waren vissen met een menselijk bovenlijf, die schuw van aard waren. Deze Tritons waren van een lagere orde dan Triton zelf.
De fontana del Tritone gaf haar naam aan de brede, drukke laan, de Via del Tritone, die vanaf het plein naar beneden loopt richting Via del Corso. De straat is populair bij het winkelend publiek. Op de hoek van Piazza Barberini met de Via Veneto staat nog een minder opvallende fontein van Bernini, namelijk de fontana delle Api, de bijenfontein uit 1644. Ze toont drinkende bijen en een bijenkoningin die weg wil vliegen. Een opschrift maakt duidelijk dat het water bestemd is voor de mensen en hun dieren.
Deze fontein is zoals gezegd veel minder spectaculair dan de Tritonfontein, maar ook hier stroomt het water in een geopende sint-jacobsschelp. De opdrachtgever was Urbanus VIII (1623-1644), ‘whose bees buzz all over Rome’. Toen de fontein werd ingehuldigd stond er naar verluidt een inscriptie op die vermeldde dat het kunstwerk was ingehuldigd in het 22ste jaar van het pontificaat van de paus, terwijl het 21ste jaar van Urbanus VIII nog niet voorbij was.
De bijgelovige Romeinen vreesden dat de foutieve ‘XXII’ een ongunstig voorteken zou kunnen zijn, dat wellicht het overlijden van de paus aankondigde of zelfs zou veroorzaken. Om het gevaar te bezweren werd de laatste ‘I’ vlug weggekapt maar het lot van de paus was inmiddels al bezegeld en de toch al erg bijgelovige Romeinen werden nadien nog bijgeloviger. De paus stierf precies acht dagen vóór het begin van het 22ste jaar van zijn pontificaat, dat duurde van 6 augustus 1623 tot 29 juli 1644…
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 25 februari 2014. Bekijk het origineel.