Naar aanleiding van het ‘Jaar van de Astronomie’ heeft het Vaticaan een historisch-kritische uitgave gepubliceerd van de procesakten van de zaak Galileo Galilei. Het boek bevat ook twintig, niet eerder gepubliceerde documenten uit de archieven van het Heilig Officie, de voorganger van de Congregatie voor de Geloofsleer. Dat schrijft KathPress. Ook de historische context waarin die moeten bestudeerd worden, wordt in het boek toegelicht. De documenten dateren allen van 1616, het jaar waarin de dominicaan Tommaso Caccini de wetenschapper aanklaagde, tot 1741. Dat is het jaar waarin paus Benedictus XIV de bouw toestond van een grafmonument in de Heilig Kruisbasiliek in Firenze. De Italiaanse natuurkundige Galileo Galilei (1564-1642) keek vierhonderd jaar geleden voor het eerst met een telescoop naar de hemel. Daarmee gaf hij de aanzet tot een nieuw wetenschappelijk tijdperk. Later viel hij in ongenade bij de katholieke Kerk wegens zijn stelling dat de zon en niet de aarde in het centrum van het heelal staat. Pas in 1992 schonk paus Johannes Paulus II eerherstel, nadat een onderzoekscommissie van het Vaticaan zich verdiept had in het geval Galileo Galilei. Minder bekend is dat het Vaticaan zelf beschikt over twee uitstekend en goed uitgerust sterrenwachten, overigens één van de oudste ter wereld. Eén observatorium bevindt zich in Arizona.
Het Vaticaan vecht nog steeds tegen het negatieve imago dat de kerkelijke overheid meekreeg in de tijd van de Italiaanse natuurkundige en astronoom Galileo Galilei. In die periode dacht men immers, op grond van wat men zag en op basis van de geschriften van Plato en Aristoteles, dat de aarde in het middelpunt van het hele universum stond, en dat de zon, de planeten en alle sterren om de aarde heen draaiden. Dit was ook de opvatting van de Kerk. Na een aantal jaren kwam Galilei dan ook in conflict met de kerkelijke overheid, alhoewel hij zelf volhield dat zijn werk slechts een zuiver theoretische beschrijving inhield, en niet in conflict was met de katholieke godsdienst, die hijzelf ook aanhing.
Hij meende juist te laten zien hoe doordacht het door God geschapene in elkaar zat. Toch werd Galilei gedwongen afstand te nemen van zijn ontdekkingen, en werd hij in een kerkelijk proces veroordeeld tot levenslang huisarrest, van 1633 tot 1642. Overigens nam paus Urbanus VIII pas maatregelen nadat Galilei – op een verzoek van de paus tot verheldering van zijn standpunten – een satirische discussie had geschreven waarin een persoon die de officiële gezichtspunten van de kerk verwoordde werd voorgesteld als een dwaas.
Het astronomisch observatorium van het Vaticaan bevond zich tot voor kort in Castel Gandolfo, het zomerverblijf van de paus, en verhuisde naar een leegstaand klooster in de buurt. Het is vrijwel niet bekend dat het Vaticaan beschikt over een uitstekend en goed uitgerust observatorium, overigens één van de oudste ter wereld. Sinds Galileo Galileï koesteren pausen een haat/liefdeverhouding met de astronomie. Wat hen aanvankelijk interesseerde, is welk hemellichaam de Drie Wijzen uit het Oosten, vandaag 2008 jaar geleden, naar het stalletje van Betlehem zou hebben geleid.
Ook de hervorming van de kalender door paus Gregorius XIII was een drijfveer voor een eigen sterrenwacht – beter bekend als Specola Vaticana – die in 1935 omwille van het de lichtvervuiling boven Rome vanuit het Vaticaan naar Castel Gandolfo verhuisde. Een tweede Vaticaans observatorium bevindt zich in Arizona, waar de hoge Mount Graham en de donkere woestijnnachten ideaal zijn voor telescopische observaties. Sinds 1993 werkt het Vaticaans Observatorium samen met de Universiteit van Arizona, die in de jaren tachtig de telescoop in Mount Graham had gebouwd. Deze overeenkomst maakt het Vaticaan voor 75 procent eigenaar van deze telescoop, de Vatican Advanced Technology Telescope.
De medewerkers van de Vaticaanse observatoria zijn, naast de persoonlijke astronomen van de paus, wetenschappers die niet alleen in het bezit zijn van academische graden in de astronomie en wiskunde maar ook behoren tot de Jezuïetenorde. Hun wetenschappelijke bevindingen worden jaarlijks officieel voorgelegd aan kerkelijke overheden in Rome. De eerste observaties werden destijds in Rome zelf gedaan en gebeurden daarna op het Italiaanse platteland. Toen de felle straatverlichting zijn intrede deed in Italië, waardoor nachtelijke observaties zo goed als onmogelijk werden, begon men uit te kijken naar een andere en beter gelegen sterrenwacht.
Het waren ook de Jezuiëten die de opdracht kregen om de Juliaanse kalender aan te passen, die te lang was. Ze gooiden een paar religieuze feestdagen van de kalender en door het weglaten van 10 dagen werd het begin van de lente teruggebracht tot 21 maart. De weekdagen liepen zonder onderbreking door, op donderdag 4 oktober volgde vrijdag 15 oktober 1582. Daarmee was de nieuwe astronomische kalender, de Gregoriaanse, geboren. De invoering verliep niet overal even vlot, in de Sovjet-Unie en Griekenland zou het zelfs duren tot de 20ste eeuw vooraleer de Gregoriaanse kalender algemeen werd.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 11 juni 2009. Bekijk het origineel.