Vandaag stelt het Vaticaan de archieven van paus Pius XII open voor publiek onderzoek. Het pontificaat van de in 1876 geboren Eugenio Pacelli, liep van 1939 tot 1958. De huidige paus Franciscus maakte een jaar geleden de beslissing tot vrijgave van het archief bekend. De openstelling valt samen met de 81ste verjaardag van de verkiezing van kardinaal Eugenio Pacelli tot paus Pius XII.
Al jaren beweren sommigen dat paus Pius XII tijdens de Tweede Wereldoorlog vooral gezwegen en toegekeken heeft tijdens de Jodenvervolgingen en de holocaust. Het Vaticaan hulde zich diplomatisch in stilzwijgen en nam geen uitgesproken standpunt in tegen de nationaal-socialistische Duitse politiek. Zo ontstond het idee dat hij niets deed tegen het Duitse geweld.
Anderen zijn er dan weer van overtuigd dat hij door stille diplomatie wel enorm veel gedaan en bereikt heeft. Zo zou het Vaticaan op een discrete manier duizenden levens hebben gered door het organiseren van vluchtroutes doorheen Italië. De opening van de archieven moet daarover eindelijk duidelijkheid brengen.
Aan de openstelling van de archieven is enorm veel werk vooraf gegaan. De voorbije jaren heeft een team onder leiding van de Vlaming Johan Ickx 1,3 miljoen documenten uit het archief gedigitaliseerd, zodat die nu op een vlotte manier beschikbaar zullen zijn voor onderzoek. Johan Ickx is het hoofd van het Historisch Archief van het Staatssecretariaat op het Vaticaan. Er hebben zich al meer dan 150 wetenschappers gemeld om onderzoek te kunnen doen.
Johan Ickx won twee jaar geleden de Romulusprijs van S.P.Q.R. voor zijn boek De oorlog en het Vaticaan, waarin ook al een tot dusver onbekend verhaal uit de periode van de Eerste Wereldoorlog werd bekendgemaakt en waarin Eugenio Pacelli (de latere paus Pius XII) ook al een belangrijke rol speelde.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 2 maart 2020. Bekijk het origineel.