Met de Dies Romana of Romaia wordt de stichting van de stad Rome herdacht. Volgens Varro zou Romulus de stad Rome hebben gesticht op 21 april in 753 v. Chr. De fixatie op 21 april, eveneens overgeleverd door Varro, is te danken aan de astrologische berekeningen van zijn vriend Lucius Tarutius.
Vanaf deze datum is de Romeinse chronologie afgeleid, in feite gedefinieerd met de Latijnse uitdrukking Ab Urbe Condita (vanaf de stichting van de stad), die de jaren telde vanaf deze veronderstelde stichting.
De viering van de verjaardag van de stad als onderdeel van de keizerlijke propaganda zorgde er gaandeweg voor dat die stichtingsdatum alsmaar belangrijker werd.
Marcus Terentius Varro Reatinus (116-27 v. Chr.) had een methode ontwikkeld om de ouderdom van de stad te berekenen en die verreweg de voorkeur had op alle andere berekeningen.
Keizer Claudius (41-54) was de eerste die in 47, achthonderd jaar na de vermeende stichtingsdatum, de verjaardag van Rome vierde. In 147-148 startte Antoninus Pius een soortgelijke viering en in 248 vierde Philippus Arabs het eerste millennium van Rome, samen met de Ludi Saeculares, dat elke 100 of 110 jaar werd gevierd.
Rome was toen tien eeuwen oud. Er bestaan munten die refereren aan die gebeurtenis. Ook een munt met de specifieke vermelding van een jaartal, 1001, wijst er duidelijk op dat zowel de machtshebbers als de burgers van het Romeinse Rijk zich er goed van bewust waren dat ze aan het begin stonden van een nieuw tijdperk, een nieuw millennium.
Toen het Romeinse rijk in de volgende eeuwen christelijk werd, werd dit millenniumbeeld in een meer metafysische zin gebruikt.
Met de eerste verspreiding en daarna de adoptie van het christendom als staatsgodsdienst, de val van het West-Romeinse rijk en de daaropvolgende dieptepunten, migraties en veroveringen door vreemde bevolkingsgroepen, zag Rome samen met de restanten van het ooit zo machtige Romeinse rijk, ook talrijke oude gebruiken, tradities en feesten verdwijnen, zowel religieuze als andere.
Sommige hiervan bleven in de herinnering, maar het was pas met de komst van de Risorgimento dat de viering van de geboorte van Rome in ere werd hersteld.
Revolutionairen zoals Giuseppe Mazzini en Giuseppe Garibaldi vierden de gebeurtenis bijvoorbeeld in het voorjaar van 1849, toen Rome, als een tijdelijk vrije republiek die de wereldlijke macht van de paus had omvergeworpen, vocht om te overleven.
Er is een verhaal bekend waarbij tijdens een maaltijd op het Forum Romanum een heildronk werd uitgebracht op de vermeende stichting van de stad door Romulus en op de heroprichting (bevrijding) van Rome door de revolutionairen zelf.
Op 3 april 1921 riep Benito Mussolini, het toenmalige hoofd van de fascistische beweging, tijdens een toespraak in Bologna de verjaardag van de stichting van Rome uit tot het officiële feest van het fascisme.
Die beslissing werd door de communist Antonio Gramsci omschreven als een poging om de rol van het fascisme in de Italiaanse geschiedenis te naturaliseren door zijn vermeende Romeinse oorsprong te claimen.
In het document dat de fusie tussen de Italiaanse Nationalistische Vereniging en de Nationale Fascistische Partij bekrachtigde, en dat werd ondertekend op 16 maart 1923, besloten de vertegenwoordigers van de twee politieke bewegingen om deze eenheidsovereenkomst ook officieel te vieren.
Dat gebeurde met de toevoeging van een manifest dat opriep tot nationale eenheid. Die moest op hetzelfde moment gevierd worden in alle Italiaanse steden, namelijk op de avond van 20 april, de vooravond van de officiële stichtingsdag van Rome.
Mussolini liet de Ministerraad ook een door hem gelanceerd wetsvoorstel goedkeuren die de feestdag van 1 mei afschafte, maar de viering van de Arbeid op 21 april, de stichting van Rome, instelde. Vanaf 21 april 1924 werd deze dag een nationale feestdag in Italië, genaamd ‘Rome’s Geboorte – Dag van de Arbeid’.
Het decreet van Mussolini werd in 1945 vernietigd, waardoor de Dag van de Arbeid weer werd ingesteld op 1 mei. Maar de feestdag van 21 april bleef bestaan, zij het dat die voortaan beperkt bleef tot de stad Rome. Dat is vandaag nog altijd zo.
We eindigen met het bekende verhaal dat staat afgebeeld op een bijzonder mooi altaarpaneel voor Mars en Venus, oorspronkelijk afkomstig van het Piazzale delle Corporazioni in Ostia Antica (foto hieronder).
De riviergod Tiberinus kijkt rechtsonder toe terwijl de lupa (wolvin) Romulus en Remus, de stichters van Rome, zoogt aan de voet van de Palatijnse heuvel.
De herders, geitenhoeders aan het dier te zien, staan op het punt hen te ontdekken. De aanwezigheid van verschillende kleine dieren in het tafereel maken duidelijk hoe ongerept de omgeving is. Ook de aquila (adelaar) ontbreekt niet.
Het prachtige marmeren reliëf dateert uit de tijd van keizer Trajanus (98-117) en werd in de periode van Hadrianus (117-132) hergebruikt als sokkel voor een standbeeld van de god Silvanus. Het bevindt zich vandaag in het Museo Nazionale Romano – Palazzo Massimo alle Terme.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 21 april 2021. Bekijk het origineel.