Het lijkt een onwaarschijnlijk onderwerp, maar vorige week kwamen niet minder dan 32 wetenschappers uit alle delen van de wereld bij elkaar in Rome om voor het eerst in de wetenschappelijke geschiedenis te discussiëren over de toiletten in de Griekse en Romeinse Oudheid. De Radboud Universiteit Nijmegen, waar een aantal onderzoeken naar antiek sanitair en gebruik van urine plaatsvond, was één van de organisatoren van deze expertmeeting.
Het aantreffen van Romeinse groepstoiletten zorgt op archeologische opgravingen vaak voor veel hilariteit en opwinding. Lange tijd was het not done om als wetenschapper deze resten van de “laagste culturele waarde” te bestuderen. Tegenwoordig hebben enkele onderzoekers hun aandacht toch op dit antiek sanitair gericht en de resultaten van hun onderzoek geven geweldige inzichten in verschillende aspecten van het onbekende dagelijks leven van de Romeinen. Hoe ging men om met hygiëne, hoe zat het met de privacy, met welke taboes was het toilet omgeven, enz.
Tijdens de onderzoeksbijeenkomst die eind vorige maand plaatsvond in Rome, kwamen vragen aan bod als: waarom waren de toiletten zo luxueus ingericht, waren er problemen met de stoelgang, wie gebruikte de openbare toiletten, waarom gebruikte men ook kamerpotten? Maar ook de handel in urine, het (al dan niet) functioneren van de rioleringen, en de rol van de godin Fortuna op het toilet kwamen aan de orde, evenals de vraag hoe men destijds kinderen zindelijk maakte. Daarnaast bespraken de wetenschappers hoe men toiletten het meest efficiënt opgraaft en hoe men het best antieke fecaliën op etensresten en ziekten kan onderzoeken, een steeds belangrijker bron van kennis over het alledaagse leven in de antieke oudheid. De Radboud Universiteit Nijmegen organiseerde deze eerste bijeenkomst samen met de Brandeis University uit Massachusetts (VS), het Koninklijk Nederlands Instituut te Rome en de American Academy in Rome.
Een voorname conclusie is dat Romeinse groepstoiletten er overal in het Romeinse Rijk hetzelfde uitzien: een rij stenen zittingen met een gat om op te zitten en een gat aan de voorzijde. Hierdoor stak men, als variant op ons wc-papier, een spons aan een stok ter reiniging. Romeinen waren bang op het toilet. Ze dachten dat demonen uit het riool of de beerput omhoog konden komen en allicht bezit van hen konden nemen, natuurlijk net op het moment dat ze op het toilet zaten. Goden moesten hen hiertegen beschermen: op een toiletwand in Pompeji is daarom de godin Fortuna (de godin van het geluk) geschilderd. Afbeeldingen van antieke toiletten vind je in de Digitale Wetenschapsagenda:
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 5 juli 2007 op het Romenieuws-archief.