We hebben het al eerder gehad over het gloednieuwe Museo Nazionale delle Arti del XXI Secolo (MAXXI), het Nationaal Museum voor Kunsten uit de 21ste eeuw. De bouw heeft lang geduurd en lag meermaals stil door allerlei problemen maar tijdens het voorbije weekend heeft architecte Zaha Hadid persoonlijk het nu helemaal voltooide museum voorgesteld. Rome is overigens de lievelingsstad van de architecte. De stad heeft haar leven gedeeltelijk mee bepaald.
Het nieuwe MAXXI is het eerste nationale museum voor moderne kunst van Italië. Het enorme complex, een parel van moderne architectuur, omvat bijna 30.000 m² en is geïntegreerd in een voormalige kazerne. Het ontwerp dateert reeds van 1998, toen het bureau Zaha Hadid Architects in een internationale competitie maar liefst 273 concurrenten, waaronder talrijke toparchitecten, achter zich liet. Het plan is vervolgens verder uitgewerkt en gebouwd in samenwerking met het Romeinse bureau Studio Croci en Associati.
De voorbije weken gebeurde de finale afwerking. Het complex is nu klaar om de massa te ontvangen. Die staat zonder enige twijfel klaar want de Romeinen zijn erg nieuwsgierig naar hun nieuwe museum. De eerste bezoekers stonden alvast sprakeloos. Het wil al iets zeggen wanneer je een Romein enkele minuten kan doen zwijgen.
Zaha Hadid ziet het gebouw niet zozeer als een object, maar liever als een soort wereld, bevolkt met eigen leven. De gekromde en hellende betonnen wanden kunnen zowel aan de binnen- als de buitenzijde worden voorzien worden van spectaculaire projecties, muurschilderingen en lichtinstallaties, iets wat tijdens het voorbije weekend al veel bezoekers verbijsterd deed rondkijken.
Interieur en exterieur lopen als het ware in elkaar over. De vloeiende en schijnbaar bewegende ruimtes van het museum bieden volgens de architecte enorme mogelijkheden om interessante dingen te doen tussen de toekomstige tentoongestelde objecten en het gebouw.
Het MAXXI kenmerkt zich door overhellende wanden, steile hellingbanen en extreme uitkragingen. Bizar is dat het interieur en de buitenwanden soms in elkaar lijken te vloeien. Zaha Hadid liet haar meest complexe vormentaal los op het nieuwe museum. Het gebouw lijkt soms te zweven en is opgetrokken met schuin hellende buitenmuren met daartussen betonnen boulevards die elkaar overlappen of zich nogmaals vertakken of met elkaar verweven. De binnenruimte is enorm en doet soms denken aan een ruimteschip. Dergelijke architectuur is tot nog toe ongezien in Rome, al zijn er nog zeer spectaculaire architectuurprojecten op til in Rome.
Toen Zaha Hadid 10 jaar oud was maakte ze met haar ouders een reis door Italië. Ook in Rome werd halt gehouden. De architecte herinnert zich hoe verbijsterd ze was door de geschiedenis en de schoonheid van de stad. Later, toen ze reeds architectuur studeerde in Londen, kreeg ze de kans om vaker naar Rome te reizen, op bezoek bij haar broer die daar toen woonde.
Ze raakte steeds meer onder de indruk van de stad, die vaak een of andere rol speelde in haar carrière. Maar een project had ze er nog nooit gehad. Tot in 1998, toen ze al meer dan goed op weg was naar de wereldberoemdheid, van een adviseur het nieuws te horen kreeg dat de stad een architect zocht voor een nieuw, modern museum. Ze dacht eerst nog dat het een grapje was maar haar droom om in Rome effectief iets te kunnen bouwen ging in vervulling. De rest is geschiedenis.
De terreinen van de vroegere Montello-kazerne bevinden zich in de Romeinse wijk Flaminio, waar vroeger veel militaire kazernes voor bedrijvigheid zorgden, maar die nu stilaan een steeds grotere culturele invulling krijgen. De Via Guido Reni is vandaag nog een vrij rustige straat, een aanzienlijk stuk verwijderd van het historische centrum.
Zolang je er niet vlak voor staat is het MAXXI-complex niet prominent aanwezig in het straatbeeld. Het complex lijkt zich een beetje te verstoppen, al hangt het er maar van af langs waar je het nadert. Een benadering langs de zijde van de Via Masaccio bijvoorbeeld, toont een gans andere kijk op het gebouw.
Eenmaal het stalen hek door zou je nog even kritisch commentaar kunnen geven op de grillige, met glas en staal doorweven brok beton, maar zodra je binnenstapt vallen de monden stil. Het enorme complex, kriskras doorweven met golvende trappen, afgesplitste bruggen en zwevende platforms, bezorgt je al snel een stijve nek van het rondkijken. Afwachten wat dat wordt zodra er een grote tentoonstelling wordt georganiseerd. Het geheel lijkt soms wel op een futuristische versie van Harry Potter’s schoolgebouw.
Het museum zal uit twee afdelingen bestaan: één gewijd aan hedendaagse kunst (MAXXI Arte), en één gewijd aan de Italiaanse architectuur (MAXXI Architectuur), zowel uit de jaren 1900 als hedendaagse. In het gebouw worden verschillende tentoonstellingszones voorzien die elkaar overlappen en kruisen, waardoor de complexe indeling van het gebouw moet zorgen voor een unieke, haast doolhofachtige reis doorheen de wereld van moderne kunst.
De verhouding tussen kunst en architectuur zal netjes worden verdeeld. De bevordering van de architectuur en hedendaagse kunst, de primaire doelstelling van het mueum, was al eerder begonnen in voormalige militaire gebouwen, waar tentoonstellingen en bijeenkomsten werden gehouden door de DARC (Direzione generale per l’Architettura e l’Arte Contemporanee), die zich ook bezighoudt met het archiveren en catalogeren van moderne kunst en architectuur.
Zo bevat de vaste collectie van het archief van de architecten van de twintigste eeuw op dit moment ondermeer de fondsen Carlo Scarpa (31.400 stuks), Aldo Rossi (1.000 ontwerpen, vele documenten en foto’s, video-en audiocassettes) Vittorio De Feo (2.917 tekeningen, 31 notaboeken, 248 dozen met foto’s en dia’s), Sergio Musmeci (1.500 tekeningen, talrijke sets met lesmateriaal en Enrico Del Debbio (44.000 tekeningen). µ
Om maar te zeggen dat archivering van deze materie een complex en tijdrovend werk is en nog zal zijn. De collectie zal immers nog worden uitgebreid door donaties van andere ontwerpers. Het is zelfs de bedoeling niet alleen tekeningen, ontwerpen en foto’s te archiveren, maar ook een collectie aan te leggen van de favoriete materialen van de architect in kwestie. Momenteel bevindt het archief zich in het Museo Andersen, een paar honderd meter van het MAXXI-gebouw.
Het gebouw bevat tevens een auditorium, een bibliotheek, een boekenwinkel, een cafetaria annex restaurant en een laboratorium. De kathedraalachtige zalen zijn groot maar hebben weinig kleur. Dat blijkt bewust gedaan te zijn om een respectvol, bezadigd kader te krijgen voor de kunstwerken die er in de toekomst zullen worden tentoongesteld. Zaha Hadid heeft een duidelijke poging gedaan om het museum Romeinse toetsjes te geven, zoals de onverwachte romaanse doorgangen die soms in het gebouw opduiken.
In haar slotwoord dankte de architecte het Italiaanse ingenieursteam dat mee instond voor de afwerking en de aannemers die het gebouw hebben neergezet. Ze vertelde tevens honderduit over de inspiratie die ze had gekregen van haar lievelingsstad Rome. Dat hoort een Romein natuurlijk graag en te oordelen naar het daverende applaus dat de architecte na haar voorstelling te beurt viel er alvast bij dit deel van de bevolking geen kritisch woord te horen. Maar dat kan ook aan de spumante gelegen hebben.
Afmetingen:
Buitenruimte: 19.640 m²
Interieur: 21.200 m²
Tentoonstellingsruimte: 10.000 m²
Auditorium, bibliotheek, mediatheek, cafe, restaurant, administratie): 6.000 m²
MAXXI Arte: 4.077 m²
MAXXI Architecture: 1.935 m²
Totaal volume: 113.000 m³
Maximale hoogte: 22,90 m
MAXXI
Via Guido Reni 2, 00196 Roma
tel. 06 3210181
fax 06 32101829
infomaxxi@beniculturali.it
http://www.maxxi.parc.beniculturali.it/
http://www.zaha-hadid.com/
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 18 november 2009. Bekijk het origineel.