De meeste lezers van deze nieuwsbrief zijn in de voorbije jaren waarschijnlijk al eens gepasseerd in Stazione Termini, het immense kopstation van de Italiaanse spoorwegen in Rome, gelegen tussen de Via Giovanni Giolitti en de Via Marsala, aan Piazza dei Cinquecento.
Het Termini-station (zo geheten omdat het werd gebouwd op de voormalige thermen van keizer Diocletianus en niet omdat het gaat om een eindstation of ‘terminus’ zoals mensen weleens denken) verwerkt op een gemiddelde dag zo’n 500.000 reizigers.
In juni zal dat enorme aantal iets verminderen omdat dan in Tiburtina de nieuwe terminal voor de hogesnelheidstreinen wordt opengesteld. Wat veel mensen niet weten is dat het station heel wat meer te bieden heeft dan vertrekkende en aankomende treinen. Wie hier in de toekomst nog eens rondwandelt zal dit gebouw met andere ogen bekijken.
Stazione di Roma Termini, zoals de officiële naam luidt, is het belangrijkste spoorwegstation in Rome, en tevens het middelpunt van het openbaar vervoernet in deze stad. Dagelijks arriveren en vertrekken er meer dan 800 treinen.
Het complex, verspreid over een oppervlakte van 225.000 m², werd op 20 december 1950 ingehuldigd door president Luigi Einaudi en werd ontworpen door architect Angiolo Mazzoni del Grande die met zijn project een wedstrijd voor architecten won.
Het is één van de opmerkelijkste gebouwen van de twintigste eeuw in Italië. Ook bij spoorwegliefhebbers is het gekend als één van de meest grandioze stations ter wereld.
Het nieuwe complex verving een ouder station dat nog dateerde uit 1863, zeg maar de pioniersjaren van de Italiaanse spoorwegen, gebouwd door Salvatore Bianchi, toen nog onder het pontificaat van paus Pius IX (1846-1878). Eerder gebruikte men als stopplaats voor Rome een nog kleiner stationnetje bij Porta Maggiore.
Het oorspronkelijke Termini-station, waaraan men in 1863 begon te bouwen, lag niet aan, maar volledig op Piazza dei Cinquecento, waar nu de bussen hun begin- en eindpunt hebben. In die tijd bevonden zich vlakbij deze plek nog velden en wijngaarden.
Bij de inhuldiging van het eerste station in 1867 leek het gebouw aanvankelijk veel te groot voor Rome. Maar amper 15 jaar later bleek het reeds ontoereikend te zijn voor de behoeften van het steeds toenemende spoorwegverkeer.
Er volgden een heleboel rommelige aan- en bijgebouwen, gaande van tijdelijke loodsen tot complete laadkaaien en in 1911 werd zelfs de volledige ticketverkoop verhuisd naar een houten barak buiten het eigenlijke station omdat er binnen geen plaats meer was wegens het toenemende aantal treinen dat in Rome arriveerde.
Die situatie was dus onhoudbaar. Toch zou het nog duren tot 1925 vooraleer de eerste studies voor een nieuw station zouden worden aangevat.
Mazzoni voorzag in zijn ontwerp uitgestrekte vlakten, grote bogen en gewelven, samengebracht in een enorme hal die niet was opgevat als een soort filter tussen het eigenlijke station en de stad, maar als het imposant “binnentreden van een tempel”.
Een merkwaardig kenmerk van Mazzoni’s ontwerp was de manier waarop hij – toen al – de aanwezigheid van alle Italiaanse regio’s wilde vertegenwoordigen. Dat gebeurde door het gebruik van talrijke stukken kostbaar marmer, afkomtig uit heel Italië, die muren en vloeren moesten bedekken.
De bouw van het nieuwe complex moest tijdens de oorlog worden stilgelegd en werd in 1942 hervat. In 1947 werd zelfs nog een nieuwe nationale wedstrijd uitgeschreven om de “gewijzigde economische, functionele en architectonische aspecten” van het project bij te sturen. Die werd gewonnen door de architectengroep Montuori-Vitellozzi.
Toen werd ook beslist de overblijfselen van een oude Romeinse stadsmuur, toegeschreven aan koning Servius Tullius, 80 meter lang met uitschieters tot 9 meter hoog, te integreren. Ook in het ondergrondse winkelcentrum zijn nog delen van deze muur te zien.
Drie jaar later werd het stationsgebouw eindelijk voltooid. Niet echt een toeval, want de arbeiders hadden alles op alles gezet om de werken in 1950, een Heilig Jaar, klaar te krijgen.
Het dak van de grote glazen stationshal (128 m breed en 32 m diep) met zijn golvende lijnen geldt ook vandaag nog als één van de grote bouwkundige verwezenlijkingen van de twintigste eeuw, hoewel het ontwerp door sommigen ook als te log wordt ervaren.
Toch is het een degelijke constructie, al werd er naar aanloop van het Heilig Jaar 2000 ongeveer 119 miljoen euro gespendeerd om het gebouw grondig te renoveren. Die vernieuwing is goed geslaagd en geeft het station een moderne maar toch nog altijd authentieke uitstraling. Let bijvoorbeeld eens op de duizenden flonkerende mozaïeksteentjes in de tickethal.
Ondergronds bevindt zich momenteel het enige overstapstation tussen de beide Romeinse metrolijnen, dit in afwachting van de komst van metrolijn C. Het metrostation onder Termini wordt momenteel grondig verbouwd.
Er wordt een nieuwe gang aangelegd tussen de perrons van de metrolijnen A en B, dit om de vrij lange loopafstand te verkleinen. Er worden ook meer roltrappen geplaatst om de nog steeds toenemende mensenstromen in de spitsuren beter te kunnen verwerken.
Ook worden er geleidestroken voor blinden aangelegd en komt er betere signalisatie om het geheel overzichtelijker te maken. De perrons van metrolijn B zullen eveneens een opfrisbeurt krijgen.
De grote ondergrondse drukte hoopt men vanaf 2015 beter te kunnen opvangen, omdat dan in principe metrolijn C de huidige halte Colosseo zal bereiken, waardoor Termini niet langer het enige overstapstation van het Romeinse metronet zal zijn.
Die nieuwe halte zal overigens Fori Imperiali of Colosseo-Fori Imperiali heten, de afzonderlijke naam Colosseo verdwijnt. In de toekomst zal men proberen het aantal overstappers nog meer te spreiden door de bestaande metrostations Ottaviano, Spagna, San Giovanni en Colosseo (in de toekomst dus Fori Imperiali) eveneens in overstapstations te veranderen.
Op 23 december 2006 werd het Stazione di Roma Termini aan paus Johannes Paulus II gewijd, wat al gauw tot verwarring leidde. Het was niet duidelijk of de officiële naam van het station nu effectief veranderd was in Roma Giovanni Paolo II, of dat het alleen om een symbolische naamgeving ging. Op vraag van de inwoners werd de naam Stazione di Roma Termini echter behouden.
Het station is een zogenaamd kopstation. Dit houdt in dat de binnenkomende treinen naar andere perrons worden geleid vanwaar ze weer in omgekeerde richting vertrekken. Reizigers lopen naar binnen via een brede glazen voorhal van 128 m breed en 32 m diep.
Het eigenlijke stationsgebouw is een complete ministad met niet alleen restaurants, bars en krantenwinkels, maar ook banken, een spoorwegmuseum, een sportzaal, het winkelcentrum Forum Termini en zelfs een kerk.
Voor het winkelcentrum werd door een aantal vooraanstaande ontwerpers, waaronder Atelier Mendini, Michele De Lucchi, Pierluigi Cerri, Vignelli Associates en Piero Castiglioni, een architecturale stijl bedacht die de periode tussen de jaren dertig en vijftig in een moderner jasje steekt.
Voorts vind je er lees- en schrijfzalen, een honderdtal gevarieerde winkels en zelfs een sauna. Door de hal loopt over een lengte van ruim 220 m de zogenaamde Centrale Galerij, een overdekte straat met winkeltjes en diensten voor een bont publiek bestaande uit reizigers, toeristen en stadsbewoners, die de Via Giovanni Giolitti verbindt met de Via Marsala, en die veel meer is dan zomaar een voetgangersdoorgang.
Tijdens de jongste renovatie werd de volledige vleugel aan de zijde van de Via Giovanni Giolitti getransformeerd tot een multifunctioneel centrum, waar niet alleen allerlei diensten van openbaar nut worden aangeboden, maar waar regelmatig speciale evenementen, tentoonstellingen en concerten plaatsvinden. De fraaie ruimtes die vandaag beschikbaar zijn op Roma Termini worden steeds vaker gekozen als locatie voor culturele manifestaties, vergaderingen en literaire en sociale evenementen.
Hoewel zakkenrollers in een drukke openbare rumte zoals deze wellicht een eeuwig probleem zullen blijven, wordt de veiligheid in het station niet alleen verzekerd door een uitgebreid politie- en veiligheidsteam, maar ook door een geïntegreerd gecomputeriseerd systeem van detectoren en camera’s, verbonden met de stedelijke controlekamer, die 24 uur per dag wordt bemand.
In juni worden de aankomende en vertrekkende hogesnelheidstreinen (de treni dell’Alta Velocità) verhuisd naar het nieuwe station Tiburtina. Dat zal de drukte in stazione Termini aanvankelijk wel een beetje verminderen, maar omwille van de goede verbindingen met een heleboel belangrijke steden en natuurlijk ook de luchthaven in Fiumicino, zal Roma Termini ook in de toekomst veel reizigers blijven aantrekken.
Stazione di Roma Termini
Piazza dei Cinquecento, Rome
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 2 februari 2011. Bekijk het origineel.