Het mysterie rond het Wijkse castellum in Dorestad-Zuid (Utrecht, Nederland) is nog niet opgelost, terwijl het beeld over het noordelijk deel van Dorestad steeds completer wordt. Vrijwel zeker is dat in het zuiden bij Rijswijk een Romeins fort gelegen heeft op de splitsing van de Nederrijn en de Lek. De amateurarcheologen, die zich onder de bezielende leiding van Gerben Joustra hebben verenigd in de stichting Wijks Castellum, weigeren zich erbij neer te leggen dat het castellum helemaal zou zijn weggespoeld. In de bodem van de uiterwaarden moeten nog resten te vinden zijn, denken Joustra en zijn collega’s: we gaan door met boringen. Dat doe je niet als je denkt dat er niets te vinden is.’
Jan van Doesburg van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten deelt Joustra’s optimisme: op een middeleeuwse wegenkaart staan de Romeinse forten ingetekend, met de rivier als verbinding tussen die forten. Er staat een fort in Maurik, Castellum Levefanum in de Wijkse regio en een bij Vechten. Fanum is een heiligdom bij het water, een bron of rivier. Leve is een verbastering van de Bataafse huwelijksgodin Haeva. Op het binnenterrein van zo’n heiligdom werden offers gebracht. Het lijkt erop dat de Romeinen daar ongeveer 50 na Christus een castellum gesticht hebben. De Romeinen verdedigden de grens met zulke forten.
Behalve de aanwijzing op de kaart zijn er nog meer aanduidingen voor het Wijkse castellum. Bij baggerwerkzaamheden in de rivier zijn Romeinse helmen gevonden. Ook werden bij fosfaatmetingen, die de aanwezigheid van mensen in het landschap aangeven, precies hier hoge concentraties gevonden. Wetenschappers gaan ervan uit dat het Wijkse fort in de vroegmiddeleeuwse tijd nog gewoon bereikbaar was en zelfs bewoonbaar, maar dat het in de twaalfde of dertiende eeuw is weggespoeld.
Opgravingen ter plekke zijn volgens Doesburg technisch bijna niet uitvoerbaar. Je zult heel diep moeten. Waarschijnlijk zul je met duikers moeten werken. Ik ben bang dat we het Wijks castellum nooit tastbaar in handen krijgen, maar het is mooi dat Gerben Joustra en de zijnen de moed niet opgeven, klinkt het.
Lezingen over dit onderwerp door Jan van Doesburg en Gerben Joustra kan je meemaken op maandag 11 mei om 19.30 uur in Museum Dorestad, Muntstraat 42, Wijk bij Duurstede.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 8 mei 2009. Bekijk het origineel.