De bouw werd meermaals stilgelegd door financiële problemen, de opening werd daardoor ook al een paar keer uitgesteld, maar half november kan je in Rome, in avant-première, een eerste blik werpen in het nieuwe Museo Nazionale delle Arti del XXI Secolo (MAXXI), het Nationaal Museum voor Kunsten uit de 21ste eeuw.
Het Maxxi is het eerste nationale museum voor moderne kunst in Italië. De Romeinen lijken momenteel niet zozeer bekommerd om de inhoudelijke aspecten die het museum zal bieden maar zijn wel razend benieuwd naar het gloednieuwe gebouw zelf. De ontwerper van dienst is immers de beroemde architecte Zaha Hadid.
Het ontwerp dateert al van 1998, toen het bureau Zaha Hadid Architects in een internationale competitie maar liefst 273 concurrenten waaronder talrijke toparchitecten achter zich liet. Het plan is vervolgens verder uitgewerkt en gebouwd in samenwerking met het Romeinse bureau Studio Croci en Associati.
Zaha Hadid keert nu terug naar Rome om de laatste details van de nieuwe creatie af te werken. Aan het enorme, futuristische gebouw (met een oppervlakte van zowat 30.000 m²) hangt een prijskaartje van zowat 80 miljoen euro. Dat is 20 miljoen meer dan de oorspronkelijke raming.
Alles bij elkaar is er aan de nieuwe huisvesting voor het MAXXI ruim tien jaar gepland en gewerkt. Reeds in 1998 werd een architectuurwedstrijd uitgeschreven om een nieuw museum te bouwen op de terreinen van de voormalige Montello-kazerne, in het noorden van Rome. Het museum bevindt zich in de Romeinse wijk Flaminio, waar vroeger veel militaire kazernes voor bedrijvigheid zorgden, maar die nu stilaan een steeds grotere culturele invulling krijgen.
Zaha Hadid liet haar meest complexe vormentaal los op het nieuwe museum. Het gebouw lijkt soms te zweven en is opgetrokken met schuin hellende buitenmuren met daartussen betonnen boulevards die elkaar overlappen of zich verweven. Dergelijke architectuur is tot nog toe ongezien in Rome.
Terwijl het omstreden nieuwe Ara Pacis-gebouw talrijke negatieve reacties losweekte omdat dergelijke moderne architectuur niet zou passen in het historische centrum, zal daar bij het MAXXI minder gevaar voor zijn. Het bevindt zich een eindje uit de historische binnenstad, ingesloten tussen de Via Guido Reni en de Via Masaccio, ter hoogte van het Parco della Musica en niet ver van het Stadio Flaminio.
De omgeving begint zich overigens steeds meer te transformeren tot een site voor moderne architectuur, want vlakbij bouwen Britse architecten aan de Ponte della Musica, een project dat wordt geraamd op 7,5 miljoen euro en volgend jaar moet voltooid zijn.
Voor de aannemers was het MAXXI geen eenvoudige klus. Het heeft maanden geduurd vooraleer ze de complete vorm goed begrepen. Overhellende wanden, steile hellingbanen, extreme uitkragingen, en dergelijke maakten het tot een complex project. De bouwkosten zijn uiteindelijk 20 miljoen euro hoger uitgevallen dan begroot, waardoor de bouw een paar keer werd stil gelegd.
Waar zich vroeger de oude, troosteloze barakken bevonden, staat nu een architecturaal ontwerp uit de 21ste eeuw, klaar om – misschien niet de eeuwigheid, dan toch wel de komende honderd jaar te trotseren. De Italiaanse bedrijven Cerasi en Navarra zijn bezig aan de laatste werkzaamheden maar de eerste indruk is dat hier nog enorm veel moet gebeuren.
Dat lijkt typisch te zijn voor de opening van dergelijke gebouwen. Recent makten we in Leuven hetzelfde mee met Museum M van Stéphane Beel waarbij, amper een week voor de opening, het erop leek dat het nooit tijdig zou afgewerkt zijn. De eerste blik op de binnenruimte is zonder meer groots en spectaculair, maar op de reeds ingerichte kamers rust een streng foto-embargo.
Komen steeds terug: glanzend zwarte muren en afgeborsteld staal, verweven met telkens drie tinten: wit, grijs en zwart. Dat lijkt somber en saai maar dat is het niet. Ook drie bouwmaterialen keren steeds terug: beton, maar dan niet in stukken en brokken maar als een reusachtige monoliet, zonder zichtbare externe verbindingen die een eigen leven lijkt te leiden, staal en glas.
De ontvangstruimte van het museum, met de speciale loketten, is een kunstwerk op zich. Ook op bouwtechnisch vlak en op het gebied van domotica. Gordijnen, panelen, roosters en lichtfilters worden computergestuurd, reageren op de zon en zorgen in alle omstandigheden voor de meest ideale belichting en achtergrondverlichting.
Dat snufje keert terug in het hele gebouw, waardoor elk kunstwerk altijd op de best mogelijke manier verlicht zal zijn, of de verlichting krijgt die de kunstenaar specifieert. Het nieuwe gebouw is verbonden met een gedeelte van de oude, gerestaureerde kazerne en ook die overgang is spectaculair uitgevoerd.
De witte harsvloer is bijna altijd hellend, ofwel loop je lichtjes bergop ofwel naar omlaag, maar eender waar je loopt langs de vele sierlijke hellingen, je hebt bijna altijd direct uitzicht op de begane grond. Zwevende bruggen en gebogen paden verbinden alles met elkaar. Het gebouw beschikt voorts over een grote vrachtlift voor het transport van de kunstwerken.
Zelfs de toiletten ademen dezelfde designsfeer en in het auditorium bevinden zich zwarte, elegante en in elkaar grijpende geometrische fauteuils. Een boekwinkel en cafetaria ontbreekt niet. De kantoren, dienstenruimtes en een restaurant worden bewust weggehouden van het tentoonstellingsgedeelte en zullen worden uitgebouwd op de site van de gerestaureerde voormalige kazerne.
Het museum zal uit twee afdelingen bestaan: één gewijd aan hedendaagse kunst, en één gewijd aan de Italiaanse architectuur, zowel uit de jaren 1900 als hedendaagse. In het gebouw worden verschillende tentoonstellingszones voorzien die elkaar overlappen en kruisen, waardoor de complexe indeling van het gebouw moet zorgen voor een unieke, haast doolhofachtige reis doorheen de wereld van moderne kunst.
De verhouding tussen kunst en architectuur zal netjes worden verdeeld. De bevordering van de architectuur en hedendaagse kunst, de primaire doelstelling van het mueum, was al eerder begonnen in voormalige militaire gebouwen, waar tentoonstellingen en bijeenkomsten werden gehouden door de DARC (Direzione generale per l”Architettura e l’Arte Contemporanee), die zich ook bezighoudt met het archiveren en catalogeren van moderne kunst en architectuur.
Zo bevat de vaste collectie van het archief van de architecten van de twintigste eeuw op dit moment ondermeer de fondsen Carlo Scarpa (31.400 stuks), Aldo Rossi (1.000 ontwerpen, vele documenten en foto’s, video-en audiocassettes) Vittorio De FeO (2.917 tekeningen, 31 notaboeken, 248 dozen met foto’s en dia’s), Sergio Musmeci (1.500 tekeningen, talrijke sets met lesmateriaal en Enrico Del Debbio (44.000 tekeningen).
Om maar te zeggen dat archivering van deze materie een complex en tijdrovend werk is en nog zal zijn. De collectie zal immers nog worden uitgebreid door donaties van andere ontwerpers. Het is zelfs de bedoeling niet alleen tekeningen, ontwerpen en foto’s te archiveren, maar ook een collectie aan te leggen van de favoriete materialen van de architect in kwestie. Momenteel bevindt het archief zich in het Museo Andersen, een paar honderd meter van het MAXXI-gebouw.
Voor het MAXXI werd het ontwerp van het Londense bureau Zaha Hadid Architects gekozen uit 273 inzendingen, waaronder ontwerpen van Rem Koolhaas en Toyo Ito. Zaha Hadid (geboren op 31 oktober 1950) is een Britse architecte van Iraakse afkomst. Zij studeerde wiskunde aan de Amerikaanse universiteit in Beiroet en kreeg vervolgens een opleiding bij de Architectural Association (AA) in London.
Na haar studies werkte ze bij het Office for Metropolitan Architecture (OMA) van architect Rem Koolhaas. Hadid beschouwt OMA-oprichters Koolhaas en Elia Zenghelis als cruciale leermeesters. Ook ging ze zelf doceren aan de AA. In 1980 begint ze haar eigen bureau.
Haar doorbraak kwam in 1983, toen Hadid met een serie schilderijen de strijd voor het ontwerp van de Peak Leisure Club in Hong Kong won. Ze maakte een voorstelling van gebouwen op een berghelling die niet volgens de wetten van de zwaartekracht waren georganiseerd, maar hun plaats leken te hebben gevonden door een aardbeving. De gebouwen stonden schots en scheef en kriskras door elkaar heen. De schilderijen vertolkten een wereld die in de werkelijkheid niet te realiseren is en kenmerkten een overgang in de moderne architectuur.
In haar schilderijen stelt de ‘diva van de architectuur’ een gebouwde wereld voor, waarin de hoekige en regelmatige contouren uit de werkelijkheid zijn vervangen door dynamische en onconventionele vormen en composities. Deze komen ook terug in haar architectuur, zoals de Vitra brandweerkazerne en het Rosenthal Center.
In 2004 won ze als eerste vrouw de befaamde Pritzker-prize, zowat de Nobelprijs voor Architectuur. Die prijs plaatste haar meteen naast grote namen als Frank O. Gehry, Aldo Rossi, Alvaro Siza, Rafael Moneo, Norman Foster of de Nederlander Rem Koolhaas. Nog altijd lijkt Hadid zelf beroemder dan haar gebouwen, maar sinds de eeuwwisseling krijgt ze steeds meer grote en prestigieuze opdrachten.
Ze ontwierp de Mind Zone voor het Millennium Dome (1999) in Londen en het Rosenthal Center for Contemporary Art (2003) in Cincinnatti (VS). Een ander beroemd bouwwerk is de Bergisel skischans (2002) bij Innsbruck in Oostenrijk. De schans is ‘de vinger die de lucht in aanraking brengt met de grond’.
Het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen heeft eerder dit jaar een ontwerp van Zaha Hadid Architects gekozen voor het nieuwe Havenhuis, dat aan het noorden van het Kattendijkdok komt. Het plan omvat een bovenbouw in de vorm van een diamant, die bovenop de bestaande en beschermde brandweerkazerne aan Kaai 63 wordt geplaatst.
Op 14 en 15 november kan je van 10 u. tot 13 u. in avant-première een geleid bezoek brengen aan de nieuwe MAXXI. Reserveren is nodig op edumaxxi@darc.beniculturali.it. Reserveren kan enkel vanaf 1 november, vooraf een mailtje sturen heeft geen enkele zin. Je moet een mailtje terugkrijgen ter goedkeuring van je reservatie. De nog niet afgewerkte ruimtes worden tijdens deze twee dagen tot leven gebracht door choreograaf Sasha Waltz. Het is de bedoeling de Romeinen met dergelijke activiteiten geleidelijk te laten kennismaken met het nieuwe MAXXI. De officiële opening volgt binnen drie maanden.
MAXXI
Via Guido Reni 2, 00196 Roma
tel. 06 3210181
fax 06 32101829
infomaxxi@beniculturali.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 19 oktober 2009. Bekijk het origineel.