Europese kathedralen zijn op het oosten georiënteerd, moskeeën wijzen richting Mekka. Maar bij de bouw van Romeinse tempels was het ruim tweeduizend jaar geleden de sterrenhemel die een belangrijke rol speelde. Tenminste, dat beweert ‘astro-archeoloog’ Vance Tiede van de University of Yale. Volgens hem zijn veel tempels in Pompeii gericht op de opkomst- en ondergangspunten van zon, maan en sterren. Hij presenteerde zijn onderzoek op de 223ste bijeenkomst van de American Astronomical Society in Washington.
Een paar grote tempels in Pompeii blijken uit praktische overwegingen gewoon het rechthoekige stratenplan van de stad te volgen en de oriëntatie daarvan heeft alles te maken met de helling van het terrein en de afwatering. Maar bij de Dorische tempel, en bij de tempels van ondermeer Dionysus, Ceres, Isis, Aesculapius en Fortuna Augusta lijkt er iets anders aan de hand te zijn. Sommige van die tempels zijn volgens Tiede gericht op het punt waar de volle maan in de winter opkomt, of op het ondergangspunt van de midzomer-volle maan. Bij andere tempels vond hij een verband met het opkomstpunt van bijzondere sterren, zoals de heldere ster Rigel in het sterrenbeeld Orion.
Kenners van de klassieke oudheid twijfelen. Bekend is weliswaar dat Etruskische tempels, waaraan de Romeinen veel ontleenden, sterk astronomisch georiënteerd waren. Maar dat geldt niet voor de Romeinse tempels, aldus klassiek-archeoloog Bouke van der Meer van de Universiteit Leiden. Hij acht het best mogelijk dat bepaalde tempels een relatie met een ster hadden, maar dat lijkt hem niet erg waarschijnlijk. Zeker in een stad zoals Pompeii werden die tempels gewoon ingepast in het stratenplan.’
Vance Tiede erkent dat de tempels van Apollo, Jupiter en Venus weliswaar gericht lijken op de opkomstpunten van bepaalde sterren, maar óók precies in de richting van de nabijgelegen Vesuvius-vulkaan. Hij geeft toe dat het waarschijnlijker is dat deze drie tempels gewoon op de vulkaan zijn georiënteerd. Toch schreef de Romeinse bouwmeester Marcus Vitruvius Pollio in de eerste eeuw voor Christus dat je verstand van astronomie moet hebben om architect te kunnen zijn. Tempels moesten volgens hem bij voorkeur op het westen georiënteerd zijn. De tempels hebben overigens niet veel geholpen: zoals bekend werd Pompeii in het jaar 79 verwoest door een uitbarsting van de Vesuvius.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 18 januari 2014. Bekijk het origineel.