In Italië wordt op vrijdag 17 april voor de eerste keer een nationale espresso- en capuccinodag gehouden, georganiseerd door het Istituto Nazionale Espresso Italiano. In duizenden bars en andere horecagelegenheden worden morgen een half miljoen boekjes verspreid die de Italianen eraan moeten herinneren wat goede espresso is. De gouden regel is dat binnen 25 seconden 25 milliliter espresso in de klassieke kleine kopjes moeten stromen.
Bedekt door een laagje notenkleurige schuim dat ‘zeer fijn’ moet zijn en dus geen grote bubbels mag bevatten, heeft de ideale espresso een intens aroma met smaakaccenten die onder meer doen denken aan chocola en geroosterd brood. In Italiaanse bars worden dagelijks zowat 70 miljoen kopjes espresso gedronken. De Italiaanse koffiesector draait een jaarlijkse omzet van ongeveer 600 miljoen euro.
Espresso kan je zeker bestempelen als de nationale drank van de Italianen. In heel Italië wordt espresso eenvoudig caffè genoemd. Espresso wordt op elk moment van de dag gedronken. De Italianen beginnen er ‘s morgens vroeg mee en zelfs laat op de avond wordt hij na een overvloedige maaltijd als digestief gebruikt, al dan niet gevolgd door een alcoholisch digestief. Een goede caffè wordt zeer heet uit een klein voorverwarmd kopje gedronken, al naargelang de smaak met (veel) suiker, hoewel ook heel wat mensen blijven zweren bij het pure zwarte spul, recht van de machine.
Een mooi gezegde is: Il caffè deve essere nero come il diavolo, bollente come l’inferno e dolce come l’amore. Dit geeft precies aan hoe je volgens veel Italianen de koffie moet drinken: de koffie moet zo zwart zijn als de duivel, heet als de hel en zoet als de liefde. De zachte crema, de roodbruine schuimlaag, op de caffè, laat zien dat hij met de juiste druk en op de juiste temperatuur gezet is, wat belangrijk is voor de smaak.
Met de komst van de Arabieren in de vijftiende eeuw kwam ook de koffie het land binnen: in grote hoeveelheden werd deze van de Arabische wereld naar de Christelijke wereld verscheept. Noord-Italiaanse kooplieden ontdekten al snel de marktwaarde van de koffieboon en lieten enorme ladingen aan de Venetiaanse Riva degli Schiavoni, de kade van de slaven, en in Trieste lossen.
In Trieste staat nog steeds de belangrijkste koffiebranderij van Italië: het alom bekende Illy. Het donkerbruine drankje raakte in korte tijd erg populair. Koffiehuizen ontstonden in Rome pas vrij laat omdat de pausen lange tijd tegenstanders waren van genotsmiddelen zoals koffie en tabak. Toen Paus Clemente VIII het oriëntaalse drankje uiteindelijk als “politiek correct” aanmerkte, was het hek van de dam en verspreidde de populariteit zich snel over heel Europa.
Italiaanse koffie heeft de naam erg sterk te zijn, maar het tegengestelde is vaak het geval. In werkelijkheid worden de bonen voor de Italiaanse markt alleen langer geroosterd dan de soorten die bijvoorbeeld bij ons worden verkocht. Er worden in Italië zeven verschillende koffiesoorten gebruikt waarvan de Arabica de belangrijkste soort is. Vele kenners vinden dat voor een goede espresso alleen Arabica gebruikt mag worden.
Deze is milder van smaak dan de bittere en zure Robusta die vaak wordt gebruikt voor filterkoffie. Door de speciale roostertechniek wordt de smaak van de Italiaanse Arabica maling weliswaar sterker, maar tegelijkertijd onttrekt het proces ook het grootste gedeelte van de cafeïne aan de bonen.
De Italiaanse caffè is dus, mits met mate gedronken, ook door mensen met een hoge bloeddruk te verdragen. En kan, in tegenstelling tot de hardnekkige verhalen, zonder al te veel slaapproblemen te veroorzaken, zeker ook ‘s avonds worden genuttigd. Al helpt een goede grappa wellicht nog altijd beter om een goede nachtrust te garanderen…
Eén van de oudste koffiezaken in Rome is de prachtige Antico Caffè Greco (Via dei Condotti 86). De zaak werd omstreeks 1730 geopend door de Griek Nicola della Maddalena. Sinds 1953 is deze bar zaak zelfs een beschermd monument. Het Caffè Greco heeft in de loop der eeuwen talloze beroemde stamgasten over de vloer gehad. Goethe kwam er, maar ook Stendhal, Keats, Byron, Gogol, Baudelaire, Heine, Andersen, Carlo Goldoni, Giacomo Leopardi, Mark Twain, Casanova, Liszt, Wagner, Modigliani, Angelika Kaufman, Winckelman, Ludwig II van Beieren, paus Leo XIII, Buffalo Bill en Orson Welles waren er graag gezien.
Het diepe koffiehuis hangt vol souvenirs van talloze beroemdheden en kunstenaars die er in het verleden vaak hun verbruik mee betaalden. Uiteraard gaat het meestal om kopies. De afstammelingen van de oorspronkelijke eigenaars zijn alleszins schatrijk geworden van wat hun (later soms erg beroemde) gasten zoal hebben achtergelaten.
In het Antico Caffè Greco werd de espresso, het serveren van koffie in kleine kopjes, uitgevonden. Napoleon heeft onvrijwillig de hand gehad in het ontstaan van de espresso. Hij stelde een verbod in op het gebruik van koloniale waren. De prijs van koffie steeg zo snel dat de caféhouders uit wanhoop gemalen bonen of kastanjes onder hun koffie mengden. Dat was natuurlijk nefast voor de smaak.
In het Romeinse Caffè Greco kwam men op een ander maar geniaal idee: ze verkleinden de kopjes maar vulden die, in tegenstelling tot hun concurrenten, wel met echte koffie. De espresso was geboren. Later werd het verbod op koffie weer opgeheven, maar de kleine kopjes bleven bestaan en veroverden vanuit Rome gaandeweg wereldwijd de koffiehuizen.
In Rome drink je op de meeste plaatsen meer dan uitstekende koffie. Een erg populaire koffiebar in Rome is Sant’Eustachio (Piazza Sant’ Eustachio 82). De muren zijn bedekt met foto’s van ‘s werelds bekendste politieke figuren, die hier allemaal van hun koffie genoten. De specialiteit is opgeklopte espresso, waarvan je het heerlijke schuim nadien kan oplepelen. Opgelet: de koffie wordt er reeds aan de bar gesuikerd! Als je dat niet wil moet je het vooraf zeggen.
Vlakbij, aan de andere zijde van het Pantheon, bevindt zich de zo mogelijk nog meer befaamde Tazza d’Oro (Via Degli Orfani 84) waar koffiefanaten hun hartje kunnen ophalen aan een lekkere espresso of cappucino en op warme dagen genieten van de fameuze granita di caffè (koffiesorbet). De drukke werkzaamheden van de obers zijn een lust voor het oog en je kan er bovendien uitstekende koffie in veel variëteiten en mooie verpakkingen kopen om mee naar huis te nemen. Ook de koffielikeur van het huis is de moeite.
Er zijn geen zitplaatsen, je drinkt je espresso zoals in vele andere zaken, staande, aan de bar, tussen de Romeinen. Aan de kassa achteraan in de zaak geef je eerst je bestelling op, waarna je betaalt. Met het bonnetje dat je meekrijgt, wordt aan de bar het gewenste klaargemaakt.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 16 april 2009. Bekijk het origineel.