De omgeving van het Palazzo della Civiltà del Lavoro in de EUR-wijk wordt volledig heraangelegd. Het palazzo, in de volksmond vaak het Colosseo Quadrato geheten, is momenteel in gebruik als het hoofdkantoor van het modehuis Fendi.
Het stadsbestuur en Eur SpA, de vastgoedbeheerder van de wijk, werkten met het van oorsprong Romeinse modebedrijf Fendi een protocol uit waarbij het herinrichtingsproject gezamenlijk wordt uitgevoerd. Concreet gaat het vooral om de aanleg van voetpaden, nieuwe bestrating en groenvoorzieningen.
In het memorandum van overeenstemming is ook opgenomen dat de twee ingangen aan de voor- en achterzijde van het Palazzo della Civiltà Italiana (nog een andere naam waarmee het gebouw ook vaak wordt aangeduid) een bescherming tegen vandalisme en graffiti krijgen.
In de omgeving van het palazzo zal verkeer worden geweerd met behulp van zowel vaste als mobiele betonnen paaltjes. Er worden ook transparante ramen geplaatst.
De rol van de stad Rome zal zich er toe beperken om de nodige vergunningen af te leveren. Eur SpA zal de inrichting en het onderhoud van het voetgangersgebied op zich nemen.
Eur SpA is voor 90 procent in handen van het Ministerie van Economie en Financiën. De stad Rome participeert voor de overige 10 procent. Het bedrijf werd opgericht in 2000 en houdt zich specifiek bezig met de ontwikkeling en het beheer van het onroerend goed in de EUR-wijk.
De omgeving rond het Palazzo della Civiltà Italiana, eigendom van Eur Spa en momenteel dus in gebruik door Fendi, lag er al lang slordig en behoorlijk verwaarloosd bij. Een dergelijke uitstraling is slecht voor het imago van een iconisch en internationaal modebedrijf zoals Fendi.
Omdat het stadsbestuur jarenlang bleef talmen, pakte Fendi de herontwikkelingsprocedure en de herinrichting van het gebied, in samenspraak met Eur SpA, dan maar zelf aan.
De geplande ingrepen moeten de buurt rond het palazzo mooier en toegankelijker maken. Een direct gevolg is ook dat Fendi beloofde om het palazzo na de werkzaamheden op regelmatige tijdstippen en dagen open te stellen voor bezoekers.
Daar is veel vraag naar, maar sinds het modehuis het gebouw inpalmde is publiek er niet meer welkom, tenzij op bijzondere opendeurdagen of wanneer er op het gelijkvloers een tentoonstelling wordt gehouden.
Het Palazzo della Civiltà Italiana is al een tijdje volledig gerestaureerd en kreeg daarna dus ook een nieuwe huurder. Fendi heeft het gebouw in 2015 gehuurd om er zijn hoofdzetel te huisvesten. Fendi betaalt voor het gebouw jaarlijks 2,8 miljoen euro. Het modebedrijf beloofde er ook tenminste vijftien jaar te blijven.
De ongeveer 500 personeelsleden, die zes jaar geleden zowat overal in Rome verspreid zaten, verhuisden allemaal naar het palazzo. Vooraleer de verhuizing plaatsvond, zette het modehuis Marco Costanzi aan het werk, een architect uit Imola, een stadje in de Noord-Italiaanse regio Emilia-Romagna, in de provincie Bologna.
Marco Costanzi Architects had eerder ook al tot ieders tevredenheid de Fendi-toonzaal in Milaan ontworpen. Het reusachtige Palazzo della Civiltà moest – met respect voor het verleden – aan de binnenzijde worden gereduceerd tot menselijke dimensies, onder meer door de plafonds te verlagen en de akoestiek te optimaliseren.
De ingreep resulteerde in moderne, functionele en transparante kantoren. Alleen de lampen dateren nog uit de jaren ’30 van de vorige eeuw.
Het bureau van de toenmalige Fendi-topman Pietro Beccari (vandaag is dat Serge Brunschwig) werd vervaardigd uit een blok Fior di Pesco marmer dat tijdens de bouw van het palazzo in 1938 was achtergebleven in de kelder. Die marmersoort is vrijwel onvindbaar en dus vandaag ook vrijwel onbetaalbaar.
Behalve het administratieve personeel van Fendi, is ook het ontwerpatelier van het bedrijf hier gevestigd. Dat is vrij uniek, want alle andere modemerken laten hun spullen maken bij toeleveranciers. Fendi vervaardigt alles in huis: van kleine accessoires tot de volledige haute-fourrurecollectie.
Die laatste afdeling bevindt zich in een enigszins verborgen verdieping onder de trappen. Het licht valt er prachtig binnen dankzij de glasdallen in het plafond. In dit atelier werken ongeveer 50 mensen.
Fendi bekostigde de voorbije paar jaar de restauratie van verscheidene fonteinen in Rome, waaronder de Trevifontein. Recent werd ook de Tempel van Venus en Roma op het Forum Romanum op kosten van Fendi geretaureerd.
Dat gebeurt uiteraard met een bedoeling. Rome is als iconische werelderfgoedstad voor het van oorsprong Romeinse modehuis erg belangrijk als marketinginstrument.
Fendi rekent erop dat de eigenaar Eur SpA in 2030, wanneer het huidige huurcontract afloopt, de overeenkomst zal verlengen. In het kielzog van Fendi wilden aanvankelijk nog andere grote bedrijven een plekje zoeken in de EUR-wijk.
Maar sinds de komst van het modehuis zijn de huurprijzen voor kantoorgebouwen in de omgeving al met gemiddeld meer dan 20 procent gestegen. De prijzen waren eerder ook al hoog, maar zijn nu voor velen te duur geworden.
Wie in de EUR-wijk woont of werkt, verblijft in een nieuw, rijk en gedurfd Rome. De EUR is vandaag trendy en dus niet goedkoop om te wonen. Kantoorgebouwen en straten zijn dan wel recht, groots en hoekig, bij de huizenbouw ertussen is het al frivoliteit wat de klok slaat.
Dat spreekt vele mensen aan. Hier zie je geen identieke huizenblokken zoals in vele naoorlogse woonwijken, maar een wirwar van stijlen en kleuren, afgewisseld met bomen en planten in tuinen en op daken.
In tegenstelling tot het historische centrum, waar op bouwkundig vlak een zeer streng beleid wordt gevoerd, zijn in de EUR-wijk voor gewone huizenbouw amper regels van kracht.
Italianen kunnen zich in de EUR-zone nog eens vlotjes laten gaan en van hun huis ook echt een thuis maken. Daarom wil vandaag zowat iedereen er graag wonen of werken. Maar door de hoge prijzen is dat dus niet weggelegd voor de gemiddelde burger.
Het Palazzo della Civiltà Italiana is een icoon van de fascistische architectuur. Het gebouw ligt in de EUR-wijk, waarbij die letters niet staan voor ‘Europa’ zoals weleens wordt verteld, maar afkomstig zijn van Esposizione Universale Roma. Dit hele gebied was bestemd voor de Wereldtentoonstelling van 1942.
Benito Mussolini liet hier vanaf 1938 de eerste paviljoenen optrekken. Expo 1942 zou de spirituele en materiële prestaties van Italië glans geven. Na het Rome van de keizers en de pausen moest dit het derde Rome worden, dit van de fascisten en de 21ste eeuw.
En in tegenstelling tot de bolsjewieken in de Sovjet-Unie en de nazi’s in Duitsland, gebruikte Mussolini daarvoor enkele van de beste architecten en kunstenaars die Italië toen beschikbaar had.
Een batterij door de partij geselecteerde architecten mocht onder leiding van Marcello Piacentini het hele expodorp ontwerpen. Het geheel moest de Italianen en daarmee hun leider een modern en imposant imago geven. Il Duce wilde uitpakken met een sublieme en functioneel perfecte organisatie. Het was meteen ook een uitbreiding van Rome naar het zuiden, in de richting van de zee.
Maar door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog heeft Expo 1942 nooit plaatsgevonden. Omdat al heel wat gebouwen grotendeels waren gerealiseerd en de wegeninfrastructuur ook al was aangelegd, werd de wijk na de oorlog toch nog afgewerkt, zij het door de nieuwe anti-fascistische regering. In 1960 vonden er in de EUR-wijk onderdelen van de Olympische Spelen plaats.
De EUR-wijk beschikt over brede boulevards en grote symmetrische gebouwen van kalksteen, travertijn en marmer, die eerder doen denken aan Moskou of Minsk in plaats van aan een zuidelijke stad.
De straten doen soms zelfs een beetje onwezenlijk aan. De zeer moderne kerk Sint-Petrus en -Paulus-kerk doet dan weer wat denken aan India. De rest aan Mussolini.
Niets van het gezellige en charmante in de binnenstad van Rome vind je hier terug. Het lijkt een andere wereld. Het is hoe Europa er vandaag misschien wel had uitgezien indien Mussolini en Hitler de oorlog hadden gewonnen en het fascistische regime niet was gevallen.
Het Palazzo della Civiltà Italiana werd eveneens gebouwd als onderdeel van het programma van de Esposizione Universale Roma. Het was bedoeld als een groot zakencentrum en met het ontwerp werd reeds in 1935 begonnen.
Het palazzo is ontworpen door de architecten Giovanni Guerrini, Ernesto Bruno La Padula en Mario Romano en gebouwd tussen 1938 en 1943.
Het werd ingehuldigd op 30 november 1940 en zou zowat het middelpunt van de Wereldexpo 42 geweest zijn. Het was één van de weinige gebouwen van de EUR die vrijwel klaar waren voordat Mussolini zich in de oorlog en, zoals later zou blijken, in zijn ondergang stortte.
Ook vandaag staat het iconische gebouw nog steeds centraal in de EUR-wijk en is het een herkenningspunt dat je al van heel ver kan zien. Het ontwerp van het Palazzo della Civiltà werd geïnspireerd door het Colosseum, met dit verschil dat het strak en vierkant werd uitgevoerd, meteen de reden waarom de Romeinen dit gebouw het Colosseo Quadrato of het Vierkante Colosseum noemen.
Het palazzo is volledig bekleed met travertijn en marmer, net zoals de meeste gebouwen in de EUR. Het is een parallellepipedum op een vierkante basis met telkens negen boogvormige nissen en in totaal zes verdiepingen, dat bovenop een trapvormig podium is geplaatst.
De zes rijen boven elkaar en de negen rijen naast elkaar zouden verwijzen naar het aantal letters in de voornaam en naam van Benito Mussolini. Dat is geen verzinsel, zoals weleens wordt beweerd.
Oorspronkelijk zou het gebouw immers acht verdiepingen tellen met dertien rijen bogen. Mussolini liet het ontwerp persoonlijk aanpassen. Het originele ontwerp bestaat nog altijd.
Helemaal bovenaan het gebouw is een Italiaanse tekst uitgehouwen die zoveel betekent als ‘een volk van dichters, artiesten, helden, heiligen, denkers, wetenschappers, navigators en volksverhuizers’.
De schaal van het complex is indrukwekkend: het gelijkvloers heeft een oppervlakte van 8.400 m², het hele gebouw heeft een volume van 205.000 m³ en is 68 m hoog, de trappenpartij inbegrepen.
Op de vier hoeken van de podiumbasis zijn evenveel hippische sculpturale groepen geplaatst door Publio Morbiducci en Alberto de Felci, die de Dioscuren, de twee mythische Griekse helden, zonen van Zeus en Leda voorstellen.
In de nissen op het gelijkvloers bevinden zich 28 standbeelden van ongeveer 3,4 m hoog. Ze symboliseren verschillende kunsten en beroepen.
De beelden werden pas toegevoegd in 1942 en zijn vervaardigd door acht gespecialiseerde bedrijven uit de streek van Carrara en die gespecialiseerd zijn in de verwerking van het beroemde marmer uit die streek.
De EUR-wijk vanuit het historische centrum zeer goed bereikbaar met de metro, lijn B (richting Laurentina). Dat is een rit die 20 tot 25 minuten duurt.
Je kan vanuit het stadscentrum vertrekken naar de EUR (dus richting Laurentina) vanaf de metrostations Termini, Cavour, Colosseo of Circo Massimo.
Daarna doe je nog de volgende haltes aan: Piramide, Garbatella, Basilica San Paolo en Marconi. In de EUR-wijk zijn er drie haltes: EUR Magliana, EUR Palasport en EUR Fermi.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 5 februari 2022. Bekijk het origineel.