Sinds enkele jaren werkt een team van archeologen en geografen van de Universiteit Gent in het westelijk Mediterraan gebied aan de intensieve studie van een aantal verlaten steden uit de Romeinse tijd. Zowel in Italië, Corsica als Portugal werden door toepassing van de nieuwste technieken van afstandswaarneming en prospectie, zonder dat daarbij wordt opgegraven, enkele antieke steden gedetailleerd in kaart gebracht. Door intense samenwerking met enkele Europese partners, uit universiteiten en de industrie, werd nu ook de stap gezet naar een dynamische virtuele reconstructie van zo’n stad.
Benieuwd hoe een Romeinse stad eruitzag in de tweede eeuw na Christus? Dankzij het werk van de vakgroep Archeologie onder leiding van prof. Frank Vermeulen aan de universiteit van Gent, kan iedere geïnteresseerde dat nu zelf ontdekken. De archeologen maakten een virtuele replica van de stad Ammaia, die zich in het huidige Portugal bevindt. Met de computer kan je door de straten dwalen en de gebouwen verkennen.
De virtuele reconstructie is een nieuwe vorm van archeologie: in plaats van de hele stad op te graven, gebruiken archeologen luchtfotografie en infraroodfotografie. Ze meten de magnetische verschillen in de bodem en gebruiken grondradars om de hele stad in kaart te brengen. Dat is veel minder ingrijpend voor de omgeving, en bovendien veel minder duur. En het geeft een fantastisch gedetailleerd beeld van hoe het er vroeger heeft uitgezien.
Het Gentse team van professor Frank Vermeulen geniet al jaren internationale bekendheid voor zijn vernieuwende aanpak van zogenaamde ‘urban survey’. Hierbij levert interdisciplinair veldwerk beter inzicht in het ontstaan, de ontwikkeling en het uitzicht van vele verlaten Romeinse steden die in het Middellandse zeegebied ononderzocht bleven.
Op een geïntegreerde wijze worden moderne technieken ingezet die samen toelaten om deze steden in detail te reconstrueren zonder dat er grootschalige opgravingen aan te pas komen. Door gebruik te maken van gecombineerde technieken van o.a. afstandswaarneming (zoals actieve luchtfotografie en infraroodfotografie met drones), meting van magnetische verschillen in de bodem en gebruik van grondradar, werden reeds uitzonderlijke resultaten geboekt.
Op die manier werden immers al van een zestal antieke steden vrijwel alle elementen van de stadsplattegrond zichtbaar. Daaronder de stadsmuren met poorten, het stratennet, de voornaamste publieke gebouwen (tempels, bestuurlijke gebouwen, voedselmarkten, theaters, amfitheaters), de rijke woonhuizen met mozaïekvloeren, de winkels en ateliers en de begraafplaatsen van de stedelingen. De graad van detail waarmee de meeste, voorheen onbekende gebouwen, monumenten en stadsstructuren werden doorgelicht is opzienbarend.
Bij één van deze Romeinse steden werd nu een volgende doorbraak gerealiseerd. Het gaat om Ammaia, gelegen in het huidige Portugal (vroeger Lusitania geheten). Dankzij de nieuw vergaarde archeologische gegevens en de know-how van enkele partners in het pas afgewerkte Europees gefinancierde project ‘Radiography of the Past’, kon van deze stad een volledig virtuele reconstructie gemaakt worden die de stedelijke omgeving en die van haar bewoners in brengt zoals ze er uitzagen in de tweede eeuw van onze jaartelling.
Een video met een stadsbezoek in vogelvlucht en een interactieve toepassing laten zowel de student van de Oudheid als het brede publiek toe om zich een accuraat beeld te vormen van hoe zo’n provinciestadje, gemaakt naar het model van Rome, er heeft uitgezien. De integratie van software uit de spelindustrie met de zeer precieze topografische modellen die uit niet-invasief archeologische veldwerk voorkomen is bovendien een Europese primeur voor de reconstructie van Romeinse mediterrane steden.
Het Gentse onderzoek legt daarmee de krijtlijnen vast van een vernieuwde aanpak van de studie van antieke urbanisatie die in de toekomst op minder dure en vooral minder destructieve wijze dan met traditionele opgravingen kan gebeuren. De kwaliteit van het eindproduct laat een toeristisch geïnteresseerd publiek het verleden van een historische plaats op een andere manier ervaren.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 maart 2014. Bekijk het origineel.