3 augustus 2023 —
Het beeld van Giordano Bruno op Campo de’ Fiori is wel bekend, maar wie was die man?
Bruno werd geboren in 1548 in Nola bij Napels; zijn doopnaam was Filippo, maar als vijftienjarige trad hij toe tot de orde der dominicanen en nam hij de voornaam Giordano aan. Hij leidde een bewogen leven, eindigde op de Campo de’ Fiori op de brandstapel en kreeg later dan toch nog dit standbeeld.
Giordano Bruno was dominicaan, filosoof, vrijdenker en kosmoloog. Hij hield er voor die tijd vooruitstrevende ideeën op na, die niet altijd in overeenstemming waren met de katholieke leer. Het heliocentrisme, de leer die zegt dat het heelal oneindig is en dat onze zon niet meer is dan een ster tussen alle andere sterren en dat rond die sterren planeten draaien, was een theorie die het kerkelijk gezag niet graag zag opgang maken.
Als hij dan op geloofs- en filosofisch vlak gaat beweren dat het lichaam van Jezus Christus slechts een schijnbaar lichamelijke aanwezigheid is en dat alles wat bestaat goddelijk is (pantheïsme), dan weet je dat Rome dit niet in dankbaarheid kon afnemen.
Door zijn stellingname tegen verschillende katholieke doctrines en dogma’s werd hij in 1576 als ketter vervolgd. Hij ontvluchtte Napels en vond in Rome een onderkomen in het dominicaner klooster bij de Santa Maria sopra Minerva. Maar een paar maanden later moest hij ook daar verdwijnen vanwege een valse moordaantijging. Hij diende ook uit de orde van de dominicanen te treden en werd drie jaar later zelfs geëxcommuniceerd.
En dan begint een zwerftocht door Italië en andere landen van Europa, eerst naar Genève bij volgelingen van Calvijn. Diep teleurgesteld door de onverdraagzaamheid van de calvinisten vertrok hij in 1579 via Lyon naar Toulouse, waar hij docent werd. Hij poogde nog zich te verzoenen met de katholieke Kerk, maar kreeg geen absolutie.
Hij trok naar Parijs en publiceerde daar een twintigtal werken, onder andere over geheugentraining en over de theorieën van Copernicus. Op zijn vlucht week hij achtereenvolgens nog uit naar Engeland, Duitsland, Tsjechië en Zwitserland. Terug in Italië doceerde nog enige tijd astronomie in Padova waarna hij naar Venetië trok. Maar zijn lot was bezegeld.
In 1592 werd hij in Venetië gearresteerd en uitgeleverd aan Rome. De inquisitie van Rome (dus zijn vroegere medebroeders-dominicanen) bevond hem schuldig aan ketterij en veroordeelde hem tot de brandstapel. Op 17 februari 1600 werd hij op de Campo de’ Fiori ondersteboven opgehangen en levend verbrand. Zijn as werd in de Tiber geworpen, en zijn boeken werden door de katholieke Kerk op index geplaatst, de lijst van verboden boeken.
Zijn standbeeld kwam er pas in juni 1889, na de eenmaking van Italië, toen het jonge land op zoek ging naar niet-kerkelijke helden rond wie het een identiteit kon opbouwen. Bruno staat er met naar het Vaticaan gericht als uitdaging naar het Vaticaan, wat door paus Leo XIII werd opgevat als een extreme belediging van het katholicisme.
Op de vier zijden van het voetstuk zijn in medaillons acht beroemde afvalligen van de kerk voorgesteld, samen met panelen die belangrijke scènes uit Bruno’s leven voorstellen. Het opschrift luidt “A Bruno, il secolo da lui divinato, qui dove il rogo arse”, d.w.z. “Aan Bruno, de tijd die hij had voorspeld, hier waar zijn brandstapel hem heeft verteerd”.
Elk jaar op Bruno’s sterfdag, 17 februari, huldigen wetenschappers met kransen en bloemen zijn standbeeld, als held van het vrije denken.
Met dank aan clublid Leo De Brabandere voor de aangeleverde tekst.