Gisteren arriveerden we na een lange tocht doorheen de Engelenburcht op het dakterras van het Castel Sant’Angelo. ‘Hier hebben we een prachtig panorama, maar enkel op voorwaarde dat men niet naar het Justitiepaleis kijkt’, zo schrijft de Nederlandse reisauteur Leo van Egeraat (1923-1991) in 1956 in zijn gebruikelijke en soms heerlijk cynische stijl in zijn ‘Gids voor Rome’. Over de geschiedenis van het beeld van de aartsengel Michaël, dat nu wel heel dicht bij ons staat en letterlijk over onze schouders loert, hadden we het gisteren, nu slenteren we even rond op het dakterras.
Het is interessant op dit terras even naar de kant van de Sint-Pietersbasiliek te wandelen. Schuin rechts, onder ons, zien we een lange muur met kantelen die de Engelenburcht verbindt met het Vaticaan. Vanaf hier is nauwelijks te zien hoever deze muur zich uitstrekt. Dit is de Passetto di Borgo of de Corridore, zoals de Romeinen hem noemen. Eén van de komende dagen komen we even terug op dit geheimzinnige stukje Rome dat lange tijd gesloten bleef voor het publiek, maar dat je tegenwoordig zonder problemen kan bezoeken.
Op het dakterras waar we ons nu bevinden speelt zich de laatste scène af van Tosca, de opera van Giacomo Puccini (1858-1924). De derde akte brengt ons bij nacht in de Engelenburcht. In de verte hoort men het gezang van een herder, klokken luiden de metten. In een kazemat zingt de door herinneringen overwelmde schilder Cavaradossi ‘e lucevan le stelle ed olezzava la terra’, de sterren lichtten op en de aarde geurde. Wanneer hij daarna geëxecuteerd wordt en Tosca vaststelt dat ze bedrogen werd door Scarpia die ze zopas in het Palazzo Farnese gedood heeft, stort zij zich vanaf dit terras de diepte in naar de eeuwigheid, terwijl ze uitroept ‘o Scarpia, avanti a Dio’, tot voor God.
Het verhaal is meermaals verfilmd. Tijdens een interview met regisseur Brian Large van de televisiefilm uit 1992, vertelde deze dat tijdens de opname van de dramatische scène op het terras van de Engelenburcht (die volledig live werd opgenomen, dus zonder cuts), de hele crew van de RAI met tranen in de ogen de actie volgde. De zangers werden per radioverbinding begeleid door het orkest van de RAI.
We gaan nu het centrale cilindervormige deel van de Engelenburcht verlaten, daartoe dalen we de lange moderne trap af die ons terug naar de cortile dell’ Angelo brengt, op de tweede verdieping. Links van deze binnenplaats zijn er nog enkele lokalen die we tot dusver niet bezocht hebben, ze bevatten uniformen en wapens. Iets verder is er een cafetaria en een toilet. Het is geen slecht idee even te rusten en een koffie of een pintje bier te drinken, met uitzicht op Rome.
In ieder geval dalen we na het wel of niet nuttigen van enkele glaasjes de cordonata af die we eerder beklommen hebben, we komen dus opnieuw langs de urnenkamer die we al eerder bezochten. Op het einde van de volgende trap gaan we rechtdoor. Dit is het moment om de rondgang van de vier bastions te maken. Een brug leidt ons tot de bovenkant van de middeleeuwse omwalling. We gaan naar rechts voorbij het eerste bastion, San Matteo.
Vooraleer we het tweede bastion bereiken, het bastione San Marco, zien we rechts duidelijk de bouwstructuur van het oude mausoleum. Vanaf het tweede bastion leiden de dalende trappen ons naar de toegang van de Passetto. Tussen het tweede en derde bastion, het bastione di San Luca, ligt op het einde de kapel der veroordeelden. Voorbij het derde bastion, zien we hoog boven ons tegen de ronde muur, links van het Borgia-embleem, de buitenlatrine langs waar Cellini zich liet afzakken naar de vrijheid.
Op het vierde bastion, het bastione di San Giovanni, werden in een bijkomende toren namaak-kanonnen geplaatst. Hier heeft men opnieuw een mooi zicht op de Engelenbrug. Een aantal trappen brengen je desgewenst terug tot op het grondniveau, maar ons bezoek aan het Castel Sant’Angelo is nog niet voorbij. We blijven de komende dagen nog even in dit indrukwekkende complex.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 16 januari 2018. Bekijk het origineel.