Wie in Rome de kortste weg van het Pantheon naar de Piazza Navona neemt, komt ongetwijfeld langs het fraaie Palazzo Madama, aan de Corso del Rinacimento.
Het gebouw dateert uit 1503 en was de verblijfplaats van de Medici’s, de familie die onder meer twee pausen (Leo X en Clemens VII) hebben geleverd. Sinds 1871 is in het Palazzo Madama de Italiaanse Senaat gehuisvest, vandaar ook de aanzienlijke politiebewaking in de omgeving van dit gebouw. Het Palazzo is gebouwd op de ruïnes van de Thermen van Nero.
De thermen van Nero werden gebouwd in 62 v. Chr. in het middendeel van de Campus Martius, tussen het stadion van Domitianus (de huidige Piazza Navona) en het Pantheon. Het complex werd later gerestaureerd door Alexander Severus in 227 n.Chr. en is daarom ook bekend onder de naam Thermen van Alexander.
De plattegrond toont een complex met kamers die symmetrisch zijn gebouwd rond een centraal middelpunt. Dit is vermoedelijk het eerste en oudste voorbeeld van thermen met deze indeling van de ruimte en werd als voorbeeld gebruikt voor alle latere thermen. Er zijn nog steeds enkele resten zichtbaar onder het Palazzo Madama.
De naam ‘Madama’ is afkomstig van het Franse woord ‘madame’, in dit geval werd daarmee Margaretha van Parma (1522-1586) bedoeld, die hier vanaf 1540 tien jaar heeft gewoond.
Margaretha van Parma, landvoogdes van de Nederlanden, was de onwettige dochter van keizer Karel V en Johanna van der Gheynst, een dienstmeisje uit Oudenaarde. Zij werd opgevoed te Brussel onder toezicht van Margaretha van Oostenrijk en Maria van Hongarije.
Margaretha huwde op 14-jarige leeftijd met Alexander de’Medici (bijgenaamd De Mulat) en die een jaar later, in 1537 werd vermoord. Alexander was de zoon van paus Clemens VII (Giulio de’Medici) en een Moorse slavin.
Op 16-jarige leeftijd hertrouwde Margaretha met Ottavio Farnese (in 1538), de veertienjarige kleinzoon van paus Paulus III. Margaretha werd de moeder van de belangrijke veldheer Alexander Farnese.
Zij woonde in Parma en in Rome, totdat Filips II haar in 1559 tot landvoogdes benoemde. In het algemeen niet zeer zelfstandig, schikte zij zich naar de raadgevingen van kardinaal Antoine Perrenot Granvelle, totdat zij hem ervan verdacht haar dynastieke belangen (het huwelijk van haar zoon, Alexander Farnese, met een Oostenrijkse prinses en de teruggave van Piacenza) niet gesteund te hebben bij de koning.
Na het vertrek van de kardinaal (1564) kwam zij onder invloed van de edelen, die door hun ingrijpen in het bestuur de wanorde in het land deden toenemen. De oprichting van het Eedverbond der edelen, het aanbieden van hun smeekschrift, de terugkeer van vele bannelingen, de steeds drukker bijgewoonde hagepreken en de Beeldenstorm vervulden de landvoogdes met angst en dwongen haar tot toegevingen.
Op 23 augustus 1566 sloot zij een akkoord met de leiders van het Eedverbond, waarbij zij een beperkte toelating voor de predicaties gaf, terwijl de edelen beloofden het volk te kalmeren.
De verontwaardiging over de Beeldenstorm deed het getij keren. Voortaan krachtdadig gesteund door Peter Ernst von Mansfeld, Noircarmes, Arenberg en Megen, slaagde Margaretha erin de rust te herstellen. Als gevolg van de zending van Alva, hertog van Alva, een ongelukkige en overbodige maatregel, vroeg en verkreeg de regentes ontheffing uit haar ambt.
Op 30 december 1567 vertrok zij naar Italië. In 1580 zond Filips II haar terug naar de Nederlanden om er samen met haar zoon Alexander Farnese van Parma, die op dat ogenblik landvoogd en militair overste was, het bewind in handen te nemen.
Alexander weigerde een beperking van zijn macht te aanvaarden. Margaretha bleef nog tot 1583 in de Nederlanden, daarna vestigde zij zich tot haar dood in Italië. De ‘madama’ stierf op 18 januari 1586 in Ortona.
In het Palazzo Madama heeft ook nog een andere ‘madame’ gewoond, met name Catherina de’Medici, die later door haar huwelijk met Hendrik II de koningin van Frankrijk zou worden.
Nog een leuk weetje: op het balkon van het Palazzo Madama gebeurden in de negentiende eeuw de officiële openbare trekkingen van de lotto. In de periode daarvoor werden de winnende cijfers afgeroepen op het balkon van het Palazzo di Montecitorio, het huidige parlementsgebouw. De naam van de Via dell’Impresa, vlak naast dit paleis, herinnert nog aan dat lottoverleden.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 28 juni 2006 op het Romenieuws-archief.