Archeologen onderzoeken momenteel de site rond de befaamde Porticus Aemilia in de Romeinse wijk Testaccio. Dat enorme gebouw uit de 2de eeuw v. Chr. strekte zich uit over een lengte van bijna een halve kilometer en werd destijds gebruikt voor de opslag van goederen die via de Tiber werden aangevoerd. Van dit complex zijn ook vandaag nog een aantal resten bovengronds zichtbaar. Die bevinden zich – op een paar uitzonderingen na – tussen maar ook onder de huizen en woonblokken in de wijk, wat het werk voor de onderzoekers niet altijd even gemakkelijk maakt. Recent nodigden de archeologen gexefnteresseerden en buurtbewoners uit voor een rondleiding op de site. De Italiaanse archeologen krijgen voor dit project medewerking van het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome.
Het archeologisch project rond de Porticus Aemilia, één van de grootste gebouwen uit de Romeinse oudheid, begon reeds in 2010. De Nederlandse wetenschappers werken hiervoor samen met de Soprintendenza Speciale dei Beni Archeologici di Roma. Van de Porticus Aemilia staan vandaag nog een aantal muurresten tot zowat 4 m hoog overeind. Die bevinden zich grotendeels tussen de hedendaagse woningen, alweer een van de vele dingen die Rome als stad zo uniek maken. Het is natuurlijk wel aardig wanneer er zich in je achtertuin zomaar een monument uit de oudheid bevindt.
De opgravingen en ander historisch onderzoek rond de Porticus Aemilia moeten op de eerste plaats inzicht bieden in de functie en datering van het gebouw en in de diachrone geschiedenis van dit deel van de wijk Testaccio. Het project wil tevens een actieve bijdrage leveren aan de ontsluiting van het historische werelderfgoed van de wijk, zowel in informatieve zin als in stedebouwkundig opzicht. De wetenschappers zullen bovendien een cultuurhistorische analyse maken van de structuur en de totstandkoming van de actuele situatie in de wijk in al haar historische gelaagdheid. Daarbij richt het project zich ook op de toekomst door de onderzoeksresultaten digitaal beschikbaar te stellen aan de komende generaties studenten en onderzoekers maar ook aan de inwoners van Rome.
Inmiddels werden reeds structuren en gangen uit de Republikeinse tijd in kaart gebracht. Aan de buitenzijde van het oorspronkelijke gebouw werden vier graven uit een latere periode (5de-6de eeuw na Chr.) ontdekt. Behalve (resten van) skeletten kwamen ook heel wat scherfresten van amforen aan de oppervlakte. De Porticus Aemilia was eigenlijk een groot complex dat uit meerdere pakhuizen bestond. Gelegen aan de voet van de Aventijn, vlakbij de Tiber, diende de enorme hal als overslagplaats voor de goederen die vanuit de zeehaven met kleinere scheepjes over de Tiber richting Rome werden gebracht. De noodzaak van nieuwe magazijnen aan de Tiber was ontstaan na de grote groei van de Romeinse bevolking, die volgde op de vele overwinningen die de Romeinse legers behaalden.
Tijdens de Tweede Punische Oorlog (218-201 v. Chr.) veroverde Scipio Africanus grote delen van Hispania op de Carthagers. Dit was een vruchtbare provincie waaruit grote hoeveelheden graan konden worden gexefmporteerd. Om die voorraden in Rome te kunnen opslaan werd de Portus Tiberinus, de rivierhaven bij het Forum Boarium, ongeveer ter hoogte van de huidige Piazza Bocca della Verita, uitgebreid. Het Forum Boarium was de plaats waar in het oude Rome de veemarkt werd gehouden. Op deze plek werd tevens het zout verhandeld dat over de Via Salaria naar elders in Italixeb werd vervoerd. Hierdoor groeide de marktplaats uit tot een dichtbevolkt gebied met een grote economische betekenis. De openbare ruimte van het marktplein werd afgebakend met grensstenen om te voorkomen dat deze langzaam volgebouwd zou worden.
Naast de woonhuizen bevonden zich portico’s (zuilengalerijen) en gebouwen voor goederenopslag. In aansluiting daarvan werd in 193 v. Chr. wat verderop een nieuw pakhuizencomplex gebouwd, de Porticus Aemilia. Initiatiefnemers van het bouwproject waren Marcus Aemilius Lepidus en Lucius Aemilius Paulus. Beiden hadden ze in het jaar dat ze de functie van aedilis bekleedden, heel wat veehouders aangeklaagd en boetes gexefnd. Een aedilis had politieke macht, was verantwoordelijk voor het onderhoud van openbare gebouwen, het organiseren van publieke feesten en trad ook op als een soort kruising van burgemeester en politiecommissaris. Zij konden zelfs soldaten vorderen om bepaalde wanpraktijken een halt toe te roepen en dus ook boetes opleggen wanneer dat nodig was.
Het moet zijn dat Marcus en Lucius hun werk bijzonder ijverig hebben gedaan ofwel waren er in die periode uitzonderlijk veel fraudeurs actief, want het was met de opbrengst van boetes dat de bouw van de Porticus Aemilia werd gefinancierd. Reeds in 174 v. Chr. werd het complex verbouwd en nogmaals uitgebreid, ditmaal door de censoren Q. Fulvius Flaccus en A. Postumius Albinus. De Porticus Aemilia was het eerste gebouw in Rome dat gemaakt werd van beton. De senaat heeft er zelfs over vergaderd of ze dit materiaal niet moesten verbieden omdat het wellicht te onveilig zou zijn. Vandaag weten we dat het Romeinse beton steviger was dan de bouwmaterialen die tegenwoordig worden gebruikt.
De Porticus Aemilia was 487 meter lang en 60 meter breed en had een oppervlakte van ongeveer 25.000 m2. Het dak van het gebouw was overkoepeld met booggewelven en werd gedragen door 295 zuilen. Tussen en doorheen de diverse pakhuizen bevonden zich doorgangen van 8 m breed die rechtstreeks naar de oever van de Tiber leidden. Eerdere wetenschappelijke studies maakten duidelijk dat dit het grootste commercixeble gebouw in Rome was. De ook vandaag nog altijd indrukwekkende structuren – een gedeelte ervan kan je zien langs of vanaf de Via Rubattino, de Via Beniamino Franklin en de Via Marmorata – geven een kleine indruk van de enorme grandeur en uitstraling die dit complex moet hebben gehad. De funderingen van de hier nog overblijvende resten zijn opgetrokken uit vulkanisch gesteente en vormen een mooi voorbeeld van de manier waarop er in die periode in Rome werd gebouwd.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 16 augustus 2012. Bekijk het origineel.