Zopas heeft paus Benedictus XVI de feestelijke onthulling bijgewoond van de ‘Portone di Bronzo’, de officiële dubbele bronzen toegangsdeur van het apostolische paleis die pas gerestaureerd is. De bronzen portaaldeuren werden tussen 1617 en 1619 gemaakt in opdracht van paus Paulus V om de Porta Palatii te versieren. In 1663 werden ze verplaatst na het beëindigen van de grote werken van Bernini. De restauratie van de bronzen deuren was oorspronkelijk voorzien voor het Jubeljaar 2000, maar werd uitgesteld tot 2006. Het kunstwerk heeft nu zijn oude plaats en functie terug onder de mozaïek met de voorstelling van Maria met het kind Jezus, omringd door Petrus en Paulus.
Aan de restauratie van de poort, de officiële ingang van het apostolisch Paleis, is twee jaar gewerkt.
De poort dateert uit 1400 en bestaat gedeeltelijk uit stukken, afkomstig van Romeinse tempels. Volgens de traditie werd de poort op 2 april 2005 gesloten om aan het volk van Rome te melden dat paus Johannes Paulus II was overleden. De poort weegt 4,8 ton. De metalen en houten onderdelen werden gerestaureerd door gespecialiseerde firma’s. De poort werd ook versterkt met een metalen structuur.
’Ik hoop van ganser harte dat zij die door deze poort naar binnen gaan meteen voelen dat het huis van de paus openstaat voor allen’, verklaarde paus Benedictus XVI tijdens een korte plechtigheid. (tb)Paus Benedictus XVI herinnerde tijdens de openingsplechtigheid aan de oorspronkelijke symboliek: de Portone di Bronzo vormen “de toegang naar het verblijf van diegene die de Heer heeft bestemd tot vader en herder van zijn Kerk”. Al wie de opvolger van Petrus wil ontmoeten moet er dus langs.
Het apostolisch paleis is de officiële verblijfplaats van de paus in het Vaticaan. Er zijn verscheidene appartementen. Sommige zijn te bezichtigen, andere zijn strikt privé en verboden terrein. Wanneer de paus in Rome is geeft hij iedere zondag om 12 uur de zegen vanuit het raam van zijn werkkamer. Dat is het tweede raam rechts van de bovenste verdieping. Het bekendste gedeelte van de Paleizen is het appartement van de Paus, de zogenaamde Pontificale Appartementen. Hier heeft hij zijn slaapkamer, bureau, privékapel, een eigen bibliotheek en ontvangstzalen. Het zijn deze ruimtes die worden verzegeld door de camerlengo na de dood van een paus. Het Apostolisch Paleis heeft een unieke functie in de wereld, het hele domein is immers heilige, gewijde grond. Dit heeft als gevolg dat overal sacramenten mogen worden toegediend. Het zou bijvoorbeeld perfect mogelijk zijn om een huwelijk in de gang te sluiten.
De paleizen worden beheerd door de Grootmeester van de Heilige Apostolische Paleizen, een geestelijke die benoemd wordt door de paus. Er zijn ook appartementen voor de belangrijkste curiekardinalen. Onder het pontificaat van Paus Johannes Paulus II hadden kardinaal Joseph Ratzinger (de huidige paus), kardinaal Eduardo Martínez Somalo en kardinaal Carlo Maria Martini hun eigen vertrekken in het Paleis.
Ook het zomerverblijf van de paus in Castel Gandolfo heeft de status van Apostolisch Paleis. Daarnaast zijn er de zogenaamde Pontificale villa’s. Castel Gandolfo is een klein stadje (zie foto hieronder) van ongeveer 8.200 inwoners, zo’n 30 kilometer ten zuidoosten van Rome, op de Albaanse Heuvels. De pauselijke residentie (die een Apostolisch Paleis, de Villa Barberini, de Villa Cybo en een kleine boerderij omvat) werd in de 17de eeuw in opdracht van paus Urbanus VIII ontworpen door de Italiaanse architect Carlo Maderno. Sindsdien verbleven de meeste pausen in Castel Gandolfo tijdens de zomerperiode. Na de eenwording van Italië kon de paus zijn buitenverblijf niet meer bezoeken. Pas na het Verdrag van Lateranen, dat de Heilige Stoel in 1929 sloot met Mussolini, werd dit weer mogelijk. De pauselijke verblijven werden een Vaticaanse enclave in Italië.
Toen hij in april 2005 tot paus verkozen werd, kreeg Benedictus XVI zoals gebruikelijk ook het pauselijke appartement ter beschikking op de bovenste verdieping van het Apostolisch Paleis. Maar pas recentelijk is het ook werkelijk zijn ‘thuis’ geworden. Het tien kamers tellende appartement heeft de voorbije maanden een ingrijpende renovatie ondergaan. De elektriciteitsdraden zijn vervangen, er is een nieuwe riolering geïnstalleerd, de keuken is vernieuwd en er is een prachtige privé-bibliotheek gecreëerd. Toen de paus zijn appartement onlangs officieel in gebruik nam zei hij: “Ik vind mijn nieuwe bibliotheek met het antieke plafond erg mooi. Nu de boeken op de planken staan, is het voor mij alsof ik door vrienden wordt omringd.” De bibliotheek biedt plaats aan de 20.000 boeken van de paus, die hij niet zomaar ergens wilde laten opslaan.
Precieze details over de herinrichting zijn om veiligheidsredenen geheim, in principe dan toch, want ze kwamen op typisch Vaticaanse wijze toch naar buiten. Toen Bruno Bartoloni, sinds jaar en dag correspondent voor de Italiaanse krant Corriere della Sera, naar de kapper ging zat hij toevallig naast een praatgraag lid van het restauratieteam. Het was hoog tijd voor een renovatie, zo vertelde de werkman. De architecten waren verbaasd over de belabberde staat van het appartement. Boven de verlaagde plafonds ontdekten de werklieden grote bassins die strategisch geplaatst waren om water uit het lekkende dak op te vangen. Enkele stroomden bijna over.
Volgens mensen die het pauselijke appartement ten tijde van Johannes Paulus II regelmatig bezochten, staat vast dat de vertrekken aan een flinke opknapbeurt toe waren. De Poolse filmregisseur Krzysztof Zanussi, een vriend van de Poolse paus, vertelde ooit dat hij verbaasd was over de somberheid van de woning, met zijn ouderwetse meubilair en gebrekkige licht. “De stoelen waren dezelfde als die van mijn tante in een voorstad van Warschau”, zei Zanussi. “Het was geen plek om vrolijk van te worden.” Het feit dat de renovatie van het pauselijke appartement slechts drie maanden in beslag heeft genomen, maakte grote indruk op de Romeinen. Zij zijn gewend dat zelfs kleinschalige renovaties in hun stad een eeuwigheid in beslag nemen.
De pauselijke appartementen keken niet altijd zo vorstelijk op het Sint-Pietersplein uit. De pausen vestigden zich in feite pas in 1300 binnen het Vaticaan. De meesterlijk gedecoreerde appartementen van de Renaissancepausen maken nu deel uit van het Vaticaans Museum. Het beroemdste pauselijke appartement is ongetwijfeld dat van Julius II, die zijn vertrekken liet decoreren met een frescocyclus door de Italiaanse schilder Raphael Sanzio. Het was paus Pius X die zijn appartement in 1903 verplaatste naar de bovenste verdieping van het Apostolisch Paleis. In 1964 reorganiseerde paus Paulus VI deze pauselijke vertrekken volledig en paus Johannes Paulus II bracht in de beginjaren van zijn pontificaat zijn eigen wijzigingen aan.
www.castelgandolfo.org
www.vatican.va
Bronnen: KerkNet Vlaanderen, Katholiek Nederland
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 17 oktober 2007 op het Romenieuws-archief.