Palazzo Silvestri-Rivaldi, vlakbij de Via dei Fori Imperiali, de basiliek van Maxentius en het Colosseum, is een gebouw uit de renaissance dat al vele decennia verlaten is. Doorheen de jaren raakte het volkomen verwaarloosd en werd het langzaam prijsgegeven aan de tijd. Tussen de steigers groeien struiken en onkruid.
Recent heeft het Mibact (Ministero per i Beni e le Attività Culturali e per il Turismo) beslist om de oude villa te redden. Dat gaan niet alleen heel wat tijd maar ook veel geld kosten. Het Mibact trekt liefst 35 miljoen euro uit voor een grootschalig restauratieproject. Ook de regio Lazio komt met geld over de brug. De stad Rome moet in principe de rest bijpassen, maar dat wordt een schraperige zoektocht op de bodem van de stadskas, want die is helemaal leeg.
Er is dus veel geld gemoeid met dit project, maar het interieur van het gebouw, hoezeer verwaarloosd het vandaag ook is, bevat kunstschilderingen die te mooi en te aanlokkelijk zijn om ze op termijn niet te tonen aan het publiek. Eenmaal gerestaureerd zal het pand bruikbaar zijn voor allerlei doeleinden.
Sommigen zien in dit gebouw een mogelijke permanente vestiging voor de beroemde Torlonia-collectie, waarvan momenteel een klein deel wordt tentoongesteld in Palazzo Caffarelli. Als de deuren van de musea en expozalen weer openen, kan je die in principe nog gaan bekijken tot 29 juni 2021.
In 2007 circuleerden de geruchten over Palazzo Silvestri-Rivaldi als mogelijke locatie voor de Torlonia-collectie ook al. Als het plan ooit wordt doorgezet, moeten de stad Rome en de Fondazione Torlonia, de stichting die sinds enkele jaren de bezittingen van de familie Torlonia beheert, wel tot een overeenkomst komen. Het gaat immers om een privécollectie.
Daarvoor is in ieder geval tijd genoeg, want het deel van de collectie dat nu in Rome wordt tentoongesteld, vertrekt na de zomer op een wereldtournee en het zal een aantal jaren duren vooraleer alle beelden weer samen in Rome zijn.
Maar ook de restauratie van Palazzo Silvestri-Rivaldi wordt een langdurig karwei. Het terrein van de villa omvat ongeveer 7.000 m², inclusief de gebouwen en tuinen. De rode draad doorheen de geschiedenis van het palazzo is verwaarlozing en leegstand.
De hoofdvilla bevat (inmiddels vervaagde en vervuilde) mythologische fresco’s, kostbare met parket ingelegde vloeren en cassetteplafonds. Het merendeel van die decoratie zit vandaag verborgen achter steigers, schimmel en onkruid.
De kamers zijn versierd met schilderijen in Pompeiaanse stijl met onder meer pauwen en guirlandes. Op een muur bevindt zich nog steeds het wapen van kardinaal Alessandro Ottaviano de’ Medici, de latere paus Leo XI, in een andere kamer vinden we het wapen van de familie Silvestri.
De plafonds zijn alles bij elkaar genomen en vergeleken met de muren, nog in een redelijke staat. Ze zijn versierd met fresco’s die ooit een geweldige kleurenpracht moeten hebben getoond, net als de schilderingen van een aantal Romeinse keizers. Die werden vermoedelijk uitgevoerd door Salviati (1510-1563) en/of Piero Buonaccorsi (1501-1547).
Francesco de’ Rossi was afkomstig uit Firenze en is bekend onder verschillende namen, waaronder Francesco Salviati of Il Salviati, maar ook als Francesco Rossi en Cecchino del Salviati. De kunstenaar Buonaccorsi is beter bekend als Perino del Vaga en kwam eveneens uit Firenze. Hij begon op zestienjarige leeftijd voor de kunstschilder Rafaël te werken. Drie jaar later zou Rafaël echter overlijden.
Zijn lopende opdrachten werden verdeeld onder zijn leerlingen, medewerkers en latere opvolgers. De werken aan Palazzo Silvestri-Rivaldi maakten daar deel van uit, maar het is niet bekend wie welke schilderingen heeft uitgevoerd. Wellicht levert nieuw onderzoek, voorafgaand aan de restauratie, nog nieuwe inzichten op.
Palazzo Silvestri-Rivaldi is hoe dan ook een labyrint van verrassingen. Zo zijn er kamers met geschilderde nimfen of mythologische taferelen met halfnaakte godinnen. Die laatste figuren bleven vele eeuwen verborgen toen religieuze bewoners in de villa arriveerden. In de tuin bevindt zich een nymphaeum.
Het zestiende-eeuwse palazzo is ontworpen door Antonio da Sangallo de Jongere (1483-1546) en werd tussen 1534 en 1547 gebouwd voor Eurialo Silvestri, de kamerheer van Alessandro Farnese, die beter bekend is als paus Paulus III (1534-1549).
Na de dood van Silvestri werd het palazzo door zijn familie in 1577 ter beschikking gesteld van kardinaal Alessandro de ‘Medici, de toekomstige paus Leo XI (1605-1605), die eigenlijk niets kon doen met het imposante gebouw en het op zijn beurt verhuurde aan een lid van de machtige en rijke familie Colonna.
Bij de dood van Leo XI, die slechts 27 dagen paus was, verkochten de erfgenamen van Silvestri de villa in 1609 aan kardinaal Lanfranco Margotti die twee jaar later eveneens stierf. Na een aantal jaren van leegstand verwaarlozing verkochten de erfgenamen van Margotti het pand in 1626 uiteindelijk aan een andere kardinaal, Carlo Emmanuele Pio van Savoye, die er vijftien jaar verbleef.
Dankzij een legaat van monseigneur Ascanio Rivaldi kwam het gebouw in het bezit van het Conservatorio delle Zitelle Mendicanti (1640-1889), een vrome instelling voor arme alleenstaande of dakloze vrouwen, vaak met hun dochters. Het tehuis haalde hen van de straat en gaf hen onderwijs en werk, waarbij ze zelfs konden sparen voor een kleine bruidsschat voor de jonge meisjes.
Ingrijpende verbouwingen transformeerden de villa in een kostschool en een textielfabriek, waar zijden weefsels, koorden, kousen, handschoenen, hennep en linnen werd vervaardigd. Het grootste deel van de opbrengst werd telkens opnieuw geïnvesteerd. Die activiteit werd een eeuw lang voortgezet tot het Conservatorio zou uitgroeien tot het Istituto Pio Rivaldi (1889-1975).
Het terrein van de villa werd gedeeltelijk ingenomen door de aanleg in 1932 van de Via dell’Impero (de huidige Via dei Fori Imperiali), waarvoor Mussolini een groot deel van de Veliaheuvel liet afgraven. De Velia strekt zich uit tussen de noordelijke zijde van de Palatijn en de Oppiusheuvel. De top werd werd in de eerste eeuw gedeeltelijk afgegraven voor de bouw van Nero’s Domus Aurea.
Een deel van het Forum is ook op de helling van de Velia gebouwd. Keizer Hadrianus bouwde op deze plaats later de Tempel van Venus en Roma, de grootste tempel van het oude Rome. De Velia was de thuisbasis voor de tuin van Palazzo Silvestri-Rivaldi, die oorspronkelijk reikte tot aan de basiliek van Maxentius op het Forum Romanum. Tijdens de aanleg van de nieuwe weg verdween de heuvel grotendeels en liep ook de villa aanzienlijke schade op.
De aanleg van de Via dell’ Impero en de bijhorende vernielingen die dit meebracht, waren zelfs in de tijd van Mussolini al uiterst controversieel. Een grote middeleeuwse wijk werd vrijwel geheel afgebroken en bij het afgraven van de Velia gingen enorm veel archeologische resten verloren zonder dat er grondig onderzoek werd verricht.
Archeologen vermoeden dat de heuvel al sinds de bronstijd bewoond was, maar alle restanten van eventuele nederzettingen en latere bewoningen zijn toen dus voor altijd verloren gegaan. In 1975 werd de villa overgedragen aan de Istituti di Santa Maria in Aquiro (ISMA) maar veel gebeurde er niet meer met het gebouw dat de daaropvolgende jaren grotendeels leeg bleef staan.
De villa werd wel nog regelmatig gebruikt door verschillende politieke activisten, protestbewegingen en een groep feministen. Vandaag zouden we die ‘krakers’ noemen. Geen van hen bleef er lang. Daarna verbleven er ook artiesten, zoals de muziekgroep Stradaperta , de actrice en folkzangeres Muzzi Loffredo, de Amerikaanse drummer Marvin ‘Boogaloo’ Smith, de percussionist Karl Potter van de Italiaanse progressieve rockband Banco del Mutuo Soccorso, de zanger en componist Antonello Venditti en vele anderen.
In die tijd werden ook talrijke concerten en concertjes gespeeld op de grote binnenplaats van het palazzo, er vonden avant-garde theatervoorstellingen en filmvertoningen plaats, er waren er kunsttentoonstellingen en er werden muziek- en theatercursussen gegeven, evenals workshops om te leren zeefdrukken. Een tijdlang was er ook een kleuterschool gevestigd.
Sinds halfweg de jaren ’80 van de vorige eeuw is het complex volledig verlaten. In 1990 mislukte een poging om het te verkopen. Op 10 juli 2007 werd een protocol getekend tussen de ISMA, de stad Rome en de regio Lazio. Daarin werd overeengekomen een project te starten dat een archeologisch onderzoek en een restauratie omvatte en de mogelijkheden voor een nieuwe bestemming zou onderzoeken.
Er gebeurde uiteindelijk helemaal niets. De voormalige burgemeesters van Rome, Francesco Rutelli en Walter Veltroni, hadden al eerder een budget ter beschikking gesteld om het palazzo op te knappen, maar hun opvolger Gianni Alemanno trok dat weer in en zette het project in de koelkast.
Vandaag, dertien jaar na die overeenkomst, wordt het dossier weer opgevist en is er weer geld beschikbaar om het gebouw van de ondergang te redden. Die nochtans zeer behoorlijke som zal vermoedelijk niet volstaan om alle noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren.
Het gebouw is in zodanig slechte staat dat er door de ondergrondse werkzaamheden voor de Metrolijn C structurele problemen aan het pand ontstonden. Als men het palazzo Silvestri-Rivaldi nog wil redden, moet dus niet meer te lang worden gewacht. Hoe het verhaal afloopt zullen we binnen enkele jaren weten.
Had je ook graag de exclusieve foto’s van het interieur van deze palazzo reeds gezien? Jammer, maar dat is voorbehouden aan clubleden van S.P.Q.R. Die konden deze beelden reeds eerder bekijken via hun persoonlijke dagelijkse geïllustreerde nieuwsbrief.
WIl je ook lid worden van onze Romevereniging? Graag! Je helpt deze site reclamevrij houden je komt in contact met andere Romevrienden (en -vriendinnen natuurlijk!).
Lees hier hoe je lid kan worden van S.P.Q.R.
Aanmelden als clublid kan je via deze link
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 21 december 2020. Bekijk het origineel.