23 november 2023 —
Regelmatig publiceert het studiecentrum Moneyfarm een rapport over de kost van het levensonderhoud in Italië. Het jongste verslag dat ik onder ogen kreeg, was dat van 30 september 2023. Dat vergelijkt de gegevens van 2022 met de periode van goed twintig jaar sedert de invoering van de euro. Als economist wil ik hierover graag rapporteren in een Nieuwsbrief.
Evenals alle Italianen hebben ook de Romeinen af te rekenen met prijsstijgingen. De denderende inflatie zorgt voor stijgende kosten van het levensonderhoud in Italië en verontrust de gezinnen. Uitgaven voor goederen en diensten groeien, maar de lonen evolueren in een langzamer tempo. Daardoor worden de consumenten gedwongen om hun uitgaven te heroriënteren.
Om de kosten van het levensonderhoud te monitoren houdt ISTAT (Istituto Nazionale di Statistica, te vergelijken met het Belgische Statbel) rekening met de gemiddelde uitgaven voor de producten en diensten waarmee “het mandje” of “de korf” is gevuld. Dit statistisch hulpmiddel wordt elk jaar bijgewerkt op basis van het bestedingspatroon van de Italianen; zo werden in 2022 uitgaven voor sportmedische onderzoeken en smartphonereparaties toegevoegd aan de korf. Het is precies met dat mandje dat wordt berekend hoeveel de kost voor levensonderhoud bedraagt en welke variabelen een rol spelen.
De recordinflatie zet consumenten ertoe aan hun bestedingspatroon te veranderen. Gezinnen kunnen besparen op de aanschaf van voedsel, huishoudelijke uitgaven (aankoop of huur, maar ook nutsvoorzieningen), uitgaven voor transport en zorgkosten.
Voedseluitgaven
De consumentenvereniging ‘Consumerismo No Profit’ en het Onderzoeks- en Studiecentrum van ‘Alma Laboris Business School’ stellen dat de prijs van sommige voedselproducten verdubbeld is en in sommige gevallen zelfs verdrievoudigd vergeleken met twintig jaar geleden.
Veel is al te wijten aan de invoering van de euro en de “misrekeningen” die toen gebeurden. 1 euro was het equivalent van 1.936 lire; maar een caffè die op 31 december 2001 nog 800 lire kostte, werd op 1 januari 2002 plots dubbel zo duur: € 0,80 i.p.v. € 0,40. Een gelato die in 2001 slechts 1.500 lire (ongeveer € 0,77) kostte, kost vandaag 224% meer aangezien je in een gelateria gemiddeld € 2,50 uitgeeft voor een hoorntje met een kleiner bolletje. En de geliefde pizza margherita? In pizzeria’s geef je 93% meer uit en dit zonder de prijsverhogingen voor drankjes, fooien en coperto mee te rekenen.
De energiekosten
Hoge energierekeningen zijn een probleem dat de afgelopen maanden centraal heeft gestaan en nog steeds niet is opgelost. Terwijl de gemiddelde elektriciteits- en gasrekening tot een paar jaar geleden rond de € 1.200 per jaar schommelde (dus € 100 per maand), zijn de kosten in 2022 bijna driemaal hoger geworden, en soms nog meer. Deze kosten variëren naargelang de grootte van de woning en het aantal gezinsleden, maar ook op basis van de geografische locatie. Om een idee te geven: in Milaan geef je voor energie gemiddeld tussen € 150 en € 300 per maand uit voor een appartement van 100 m2, terwijl dat in Rome tussen € 150 en € 200 per maand ligt.
Vervoer
Transport is een andere essentiële uitgave voor wie in de stad woont en geen auto bezit. Een maandabonnement voor het openbaar vervoer kost € 39 in Milaan, € 35 in Rome en € 40 in Napels. Met een jaarabonnement kan je nog iets besparen.
Voor autobezitters is de situatie niet beter aangezien de brandstofprijzen in 2022 met 78% zijn gestegen. In verschillende Italiaanse steden hebben de benzinekosten de grens van € 2 per liter overschreden en tel daarbij nog de kosten voor een autoverzekering die extreem variabel zijn, de autobelasting (gemiddeld € 150 à € 200 per jaar), het onderhoud en de periodieke keuring van het voertuig.
Gezondheidskosten
Het hoofdstuk gezondheid omvat ook zeer variabele uitgaven, gebaseerd op de leeftijd van de mensen en specifieke fysieke en psychische problemen. De SSN (Servizio Sanitario Nazionale) dekt vele medische kosten en vraagt slechts een kleine persoonlijke bijdrage. Wanneer de wachtlijsten echter langer worden door de druk op het systeem, moet men een beroep doen op de privésector waar de kosten veel hoger liggen. Hoeveel kost bv. een operatie in een privékliniek? In sommige gevallen kan dat oplopen tot € 50.000 en nog méér voor complexe operaties die een lang ziekenhuisverblijf vereisen. Je kan een ziektekostenverzekering afsluiten om de kosten laag te houden, maar ook die heeft een prijs.
Huishuur
Wonen in het centrum of de buitenwijken brengt kosten met zich mee die sterk kunnen variëren, vooral in grote steden. Hoe noordelijker hoe duurder, met uitschieters als Venetië en Bolzano. Voor het huren van een woning met 3 kamers in het centrum van Milaan moet je € 2.500 tot € 3.500 per maand uitgeven, terwijl je in de buitenwijken een woning van dezelfde grootte voor € 1.600 per maand kan huren. Maar vele huiseigenaars onttrekken hun panden aan de reguliere huurmarkt om ze via allerhande constructies beschikbaar te stellen als toeristenverblijven. Daardoor neemt de krapte op de huurmarkt hals over kop toe en ontstaat bovendien oneerlijke concurrentie met de hotelsector.
In Rome is de situatie niet veel beter. Voor een driekamerappartement in het centrum betaal je zo’n € 2.100 per maand aan huur, terwijl de kosten in de buitenwijken dalen tot € 1.200. Ook de condominiumkosten zijn niet te onderschatten: je betaalt gemiddeld € 100 per maand, maar in een luxueuzer condominium kan dit bedrag flink oplopen.
Een huis kopen
Als we de kosten met enkele voorbeelden willen kwantificeren, bedenk dan dat een woning in Milaan gemiddeld € 8.000 of € 9.000 per vierkante meter kost, maar dat je naarmate ze dichter bij het centrum ligt tot 30% meer uitgeeft. In Rome spendeer je iets minder om een woning te kopen, met gemiddelde prijzen van € 6.700 per vierkante meter. En wie een huis heeft gekocht, wordt onaangenaam verrast door de rentestijgingen die het aflossen van een hypotheeklening plots duurder maken.
Hoeveel zijn de kosten voor het levensonderhoud in Italië de afgelopen twintig jaar gestegen?
Ongeveer twintig jaar geleden werd de lira verlaten voor de euro en in deze periode zijn de prijzen verdubbeld en in sommige gevallen zelfs verdrievoudigd. Die stijging zou geen probleem zijn als de lonen ook in hetzelfde tempo zouden evolueren, maar helaas is dit niet het geval. Italië kent geen automatische loonindexatie. In de afgelopen twintig jaar zijn de salarissen slechts met 50,2% gestegen, wat een aanzienlijk lagere groei is dan de stijging van de kosten voor levensonderhoud. Bovendien zijn de lonen voor jongeren zeer laag en zijn jobs nauwelijks aanwezig. Vandaar het succes van hotel Mamma!
Inkomen in Italië
Terwijl tot twintig jaar geleden het gemiddelde jaarsalaris van een werknemer ongeveer € 19.500 bedroeg, ligt het gemiddelde vandaag op ongeveer € 29.300. De hoge kosten voor levensonderhoud brengen vooral werknemers met lagere lonen in de problemen.
Wat de hoogte van het salaris ook is, naast de lopende uitgaven kom je ook voor onvermijdelijke onverwachte gebeurtenissen te staan. Daarom wordt het belangrijk om spaargeld opzij te zetten en dit te beleggen met efficiënte hulpmiddelen zoals een spaarplan. Zelfs kleine maandbedragen kunnen het verschil maken.
Waar wonen in Italië? Kies de stad én de buurt!
Italië kent grote verschillen tussen Noord en Zuid, maar ook tussen steden, buitenwijken en het platteland. Deze variabelen scheppen verschillende uitgavenniveaus en daarmee hou je best rekening als je wil verhuizen.
Nadat je de stad hebt gekozen waar je gaat wonen, kom je bij de buurtkeuze. De prijsverschillen tussen het centrum van Rome en de buitenwijken hebben we al genoemd. De goedkopere en meer perifere buurten leiden tot besparingen op de huisvestingskosten, maar brengen vaak hogere uitgaven voor transport met zich. Omgekeerd is het in de centrale wijken handig om je te voet, met de fiets of per motorino te verplaatsen en daardoor kun je besparen op vervoer, maar geef je meer uit aan huisvesting.
Gekke supplementen
En bovenop de enorme prijsstijgingen vangen we ook signalen op van “gekke supplementen”. Iedereen weet ondertussen dat een koffietje aan de bar maar half zo duur is als diezelfde koffie op het terras of op een stoeltje in de bar. Maar 2 euro betalen om een broodje kaas en ham doormidden te snijden, 2 euro om een papfles te laten opwarmen in de microwave, 2 euro voor een leeg bord om je peuter iets te laten mee-eten van jouw schotel, 10 eurocent voor een snuifje cacaopoeder op je cappuccino, … Niet alleen toeristen lijden daar onder, ook de Italianen zelf. Vroeger kwam je ze tegen op hun lido’s aan de Italiaanse kusten; nu tref je ze ook aan in Kosovo, Albanië, Egypte en Kroatië. 68.000.000 miljoen toeristen moet je verdienen, maar professor Antonio Narviello van de universiteit van Napels waarschuwt dat de Italianen bezig zijn hun kip met de gouden eieren te slachten. Voor een land dat in 2022 190 miljard euro puurde uit toerisme, kan de waarschuwing niet harder aankomen.
Bronnen : ISTAT – www.istat.it – ANFITEATRO – Notizie 121 – MONEYFARM – https://blog.moneyfarm.com/ – CNN – https://edition.cnn.com/travel/outrageous-charges-targeting-tourists-in-italy/index.html.
Met dank aan clublid Leo De Brabandere voor deze bijdrage.