Bij restauratiewerken aan fresco’s in de Scala Santa in Rome (Piazza San Giovanni in Laterano) is werk van de Vlaamse schilder Paul Bril blootgelegd. Dat meldt KerkNet Vlaanderen. Het gaat om mythologische scènes die destijds op vraag van paus Sixtus V werden overschilderd. Het was dezelfde paus die het huidige sanctuarium liet aanpassen om het te verbinden met het Sacra Sanctorum, de privékapel van de pausen, die toen nog in het paleis van Lateranen woonden. De restauratie van de fresco’s wordt gefinancierd door de Amerikaanse Getty Stichting. Vorig jaar verscheen bij uitgeverij Ugo Bozzi een mooi boek over het Romeinse werk en leven van Paul Bril.
De Scala Santa of Heilige Trap in Rome is een plek die druk wordt bezocht door bedevaarders. Volgens de overlevering zou de heilige Helena, de moeder van de eerste christelijke Romeinse keizer, Constantijn, deze trap in 360 van Jeruzalem naar Rome hebben laten overbrengen om hem vervolgens in het paleis van Lateranen te installeren. Het zou gaan om de trap die Jezus bestegen heeft in het paleis van Pontius Pilatus op de dag van zijn veroordeling. Pelgrims beklimmen de 28 marmeren treden geknield. Vroeger kregen ze dan de pauselijke zegen.
Paul Bril (al naargelang de bronnen geboren in Antwerpen of Breda in 1553 of 1554) was een Zuid-Nederlands kunstschilder van landschappen. Hij volgde les bij zijn vader Matthijs Bril en zette zijn opleiding voort in Antwerpen, bij Damiaen Wortelmans, en trok omstreeks 1575 op jonge leeftijd naar het buitenland. Na enige tijd in Lyon te hebben doorgebracht, reisde hij aan het eind van de jaren 1570 door naar Rome, waar hij in het atelier van zijn oudere broer Matthijs Bril (1550-1583) ging werken. Al snel zou duidelijk worden dat Rome de ideale biotoop was voor de jonge Vlaamse kunstenaar.
De schilder maakte al gauw erg grote vorderingen en raakte meteen gefascineerd door de overvloedig in Rome aanwezige antieke kunst en cultuur. Paul Bril was iemand die snel vrienden maakte en zich goed wist te integreren in het sociale Romeinse leven. Zo werd hij ondermeer lid van de Accademia di San Luca en van de kunstenaarsgroep Virtuosi al Pantheon. In 1592 trad hij in het huwelijk. Evenals zijn broer kreeg Paul Bril opdrachten van de pausen Gregorius XIII, Sixtus V, Clemens VIII en Paulus V. Hij stierf in 1626 in Rome.
Paul Bril schilderde fresco’s met landschappen in verscheidene kerken maar ook in paleizen van de pausen en kardinalen in Rome. Zijn grootste bekendheid kreeg hij met zijn kleine landschappen op koper en paneel. Daarnaast bleven er vrij veel tekeningen van hem bewaard. Bril schilderde aanvankelijk bos- en panoramische landschappen met historische of bijbelse voorstellingen erin verwerkt, geheel in de Vlaamse maniëristische traditie. Zijn doeken worden gekenmerkt door een onrustige opbouw met diagonalen, een verfijnde detaillering en het traditionele kleurenpalet van bruin, groen en blauw. Gaandeweg verhoogde hij het realistische gehalte van zijn landschappen door de natuur en de gebouwen meer als structurele elementen te laten fungeren.
Het atelier van Paul Bril in Rome was rond 1600 een waar trefpunt van allerlei kunstenaars die zich wederzijds inspireerden, waaronder Adam Elsheimer, Frederik van Valckenborch, Sebastiaan Vrancx en Jan Brueghel de Oude. Vooral de werken van deze laatste zijn op dat moment sterk verwant aan die van Bril. Er ontstond echter ook een soort kruisbestuiving met Italiaanse schilders die streefden naar een klassieke stijl en een geïdealiseerd landschap, zoals in de eerste plaats Annibale Carracci. Bril werd niet alleen door hen beïnvloed, hij inspireerde ook kunstenaars als Domenichino en Giovanni Battista Viola.
Mede dankzij gravures naar zijn werk door Hendrick Goudt (Utrecht) zijn ook Pieter Paul Rubens, Jacob Pynas, Pieter Lastman, Cornelis van Poelenburgh en Bartholomeus Breenbergh in meerdere of mindere mate schatplichtig aan Paul Bril. Zo vormde Bril, naast zijn vriend Elsheimer, een belangrijke schakel in de gecompliceerde ontwikkeling van het landschap omstreeks 1600. Zelf keerde hij na 1610 echter weer terug naar de oudere schema’s. Afgezien van Willem van Nieulant, die zijn stijl getrouw kopieerde, had Bril toen nog maar weinig navolgers.
Voor wie meer wil weten over de fascinerende Vlaams-Romeinse kunstenaar Paul Bril is het onderstaande, helaas niet erg goedkope, boek zeker een aanrader. Het indrukwekkende werk Paul Bril e la pittura di paesaggio a Roma 1580-1630 (auteur Francesca Cappelletti) verscheen vorig jaar bij uitgeverij Ugo Bozzi. Het boek telt 377 pagina’s, bevat 13 kleurenplaten en honderden illustraties, zowel in kleur als zwartwit. Het boek kost 240 euro. Je kan het online bestellen bij Unilibro.
www.unilibro.it
www.ugobozzieditore.it
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 17 juni 2007 op het Romenieuws-archief.