21 september 2023 —
Met Caesar komt een stukje Italië naar het noorden. In Amsterdam is op 16 september de expositie Julius Caesar. Ik kwam, ik zag en ging ten onder gestart in H’ART Museum, het vroegere Hermitagemuseum. En ter gelegenheid van de tentoonstelling is de reisgids De Caesarroute. Gids bij Caesar in de Lage Landen geschreven. De bekendste Italiaan blijkt minder goed bekend te zijn dan we dachten. Het beeld van Caesar gaat op zijn kop.
De Caesarroute geeft aan de Caesar veel in het noorden vocht, veel vaker dan lang gedacht. De auteur Tom Buijtendorp benadert Caesar als de eerste ontdekkingsreiziger in de Lage Landen die in dit voor hem onbekende gebied een vaste basisroute voor zijn vele noordelijke expedities gebruikte, dwars door België. De nieuwe benadering maakt het aannemelijk dat Caesars route de Maas kruiste bij Maastricht. Rond Maastricht en Tongeren lag het kerngebied van de Eburonen, wat verklaart dat deze relatief kleine stam zo vaak in Caesars reisverslag voorkomt. Vanaf dit punt trok hij onder meer op tegen de Usipeten en Tencteren die hij naar eigen zeggen alle 430.000, inclusief vrouwen en kinderen, liet uitmoorden, met als aannemelijkste locatie Kessel in de buurt van Den Bosch.
In 16 hoofdstukken neemt De Caesarroute de lezer mee op pad met Caesar in musea en slagvelden in doorgaans prachtige natuurgebieden in België en omgeving. In de musea komen her en der stukjes Italië tot leven, van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden tot het Gallo-Romeins Museum in Tongeren en het pas geopende Maastricht Museum. De volgorde is chronologisch, vanaf de eerste strijd op Belgisch grondgebied met als aannemelijkste locatie de hoogteburcht bij Thuin, tot aan de afsluiting van de Gallische Oorlog in de Ardennen. De wandelingen in veelal prachtige natuurgebieden brengen Caesar als ontdekkingsreiziger en veldheer tot leven, inclusief zijn onzekerheden en blunders.
Het rijk geïllustreerde boek laat zich ook vanuit de luie stoel thuis lezen. Het begint met Caesars uiterlijk dat anders blijkt te zijn dan lang gedacht, basis voor de op aanwijzingen van de auteur gemaakte gezichtsreconstructie die in Amsterdam te zien zal zijn, afwijkend van een reeks beroemde beelden in Italië (zie de Nieuwsbrief van 14 september). Zijn uiterlijk was minder heroïsch dan de Romeinse propaganda wilde doen geloven, en dat geldt ook voor zijn gedrag. De Caesarroute laat zien en beleven hoe Caesar juist in het noorden een aantal strategische fouten beging, wat invloed had op zijn latere daden in Italië. Zo zette hij onderhandelaars van de Usipeten en Tencteren gevangen, wat in de ogen van de Romeinen een schending van het oorlogsrecht was. Dat de invloedrijke senator Cato de Jongere de senaat opriep Caesar voor die daad gevangen te zetten zodra hij in Rome zou terugkeren, droeg er aan bij dat Caesar later niet alleen, maar met zijn leger naar Rome terugkwam. Zo pleegde hij een militaire staatsgreep die bepalend was voor de geschiedenis van Italië en Europa. En zo kon hij een erfenis nalaten die onze eigen geschiedschrijving lange tijd beïnvloed heeft, en nog vele andere zaken, vanaf onze kalender tot de munten waarmee we betalen.
De Caesarroute nodigt uit anders naar Caesar te kijken en vormt zo een mooie inleiding tot de expositie waar de andere kant van de veldheer eveneens aan bod komt, inclusief zijn andere uiterlijk en bijvoorbeeld de veldslag tegen de Uspeten en Tencteren. In combinatie nodigen boek en expositie uit om in Italië anders te kijken naar Caesars beelden en andere erfenissen. Want Caesar is niet meer wie hij geweest is.
De Caesarroute, gids bij Caesar in de Lage Landen (112 pagina’s) biedt als wandelgids een rijk geïllustreerd overzicht. Details zijn te vinden in het eerdere boek van deze auteur Caesar in de Lage Landen waarvan in oktober een heruitgave verschijnt.
Tom Buijtendorp promoveerde op de lang vergeten stad Forum Hadriani bij Den Haag, basis voor de huisreconstructie in Museumpark Archeon bij Alphen aan de Rijn. Hij onderzocht meer cold cases uit de archeologie zoals de mysterieuze Brittenburg, gevisualiseerd met de limescoop in Katwijk aan Zee, en de vergeten slagvelden van Caesar in de Lage Landen Ook de nieuwe gezichtsreconstructie van Caesar voor het Rijksmuseum van Oudheden is gebaseerd op zijn onderzoek en opgenomen in de eerste tentoonstelling over Julius Caesar in Nederland.
De Caesarroute. Gids bij Caesar in de Lage Landen
Auteur: Tom Buijtendorp Uitgeverij Wbooks, Zwolle, 2023 112 pagina’s, met 100 afbeeldingen in kleur paperback, 192 mm x 260 mm, 476 g ISBN 9789462585799