14 september 2023 —
Ken je de vereniging Roma Sotterranea? Roma Sotterranea – Speleologie naar archeologie – is een vereniging zonder winstoogmerk die in 2000 is ontstaan uit het project van een aantal speleologen met een passie voor archeologie. Zij wilden een organisatie creëren gewijd aan speleologie in de stad Rome. De vereniging werkt samen met de belangrijkste openbare en gemeentelijke instellingen. Archeologen, geologen, architecten, ingenieurs en gewoon enthousiastelingen maken deel uit van de groep.
De drijfveer van de vereniging is dat zij vaststellen dat de analyse, studie en gegevensverzameling bij de meeste archeologische onderzoeken niet grondig genoeg gebeuren. Daarom voert ze ondersteunende activiteiten uit voor het archeologisch-historisch onderzoek. Zowel qua vorm als inhoud streeft zij, binnen specifieke richtlijnen, een hoog kwaliteitsniveau na. De vereniging heeft geen winstoogmerk en gebruikt de ontvangen giften en lidgelden van leden om de beheerskosten te dekken, om haar leden op te leiden en te specialiseren met passende cursussen en om het materiaal aan te schaffen dat nodig is om de activiteit met de modernste technologische middelen uit te voeren op een betrouwbare en veilig manier.
Ook niet-leden kunnen na inschrijving en betaling van een deelnameprijs (met kredietkaart) deelnemen aan uitzonderlijke en interessante rondleidingen op plaatsten waarvan je in de verste verte het bestaan niet kende, of als je die wel kende, waar je nooit bent binnengeraakt. Niet-leden betalen bij inschrijving of reservatie met een kredietkaart.
Alle informatie vind je op https://www.visiteromasotterranea.it (uitsluitend in het Italiaans). Op de startpagina staan de eerstkomende activiteiten vermeld met onderwerp, foto, tijdstip en prijs. Hou er wel rekening mee dat je vooraf moet reserveren. Het is dus zaak om tijdig op hun website te kijken welke activiteiten doorgaan en wanneer, waar de afspraak is, of er nog vrije plaatsen zijn, wat je vereiste lichamelijke conditie is en in welke taal er gegidst wordt. En dat zal meestal Italiaans zijn.
Met dank aan Leo De Brabandere voor deze bijdrage.
Vaticaanse Caesar gaat op zijn kop
Het marmeren portret van Julius Caesar in het Vaticaan in Rome is wereldberoemd en een icoon van de Romeinse portretkunst, gemaakt in de decennia na Caesars dood. Het domineert de kaften van boeken over Caesar en was het voorbeeld voor vele films over de veldheer. Dankzij acteur George Clooney werd het kapsel vanaf de jaren negentig zelfs een begrip in de kappersbranche: de Caesar hair cut.
Maar in de Caesarexpositie die op 16 september begint in H’ART Museum in Amsterdam (voorheen “Hermitage museum”) is een andere Caesar te zien, kalend en minder heroïsch. De reconstructie is al eerder gemaakt op aanwijzingen van archeoloog en schrijver Tom Buijtendorp. Aanleiding was een tot dan nauwelijks bekend marmeren portret dat het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden eind 19de eeuw in het Turkse Izmir had verworven. Op basis van onder meer Romeinse teksten kwam Buijtendorp tot de conclusie dat het beeld zeer waarschijnlijk van een lid van de lokale elite was die zich liet afbeelden in de stijl van Caesar, mogelijk naar voorbeeld van het Caesarbeeld dat volgens een Romeinse bron in Smyrna stond, het Romeinse Izmir.
hier foto Caesar met onderschrift in kleiner lettertype dan de rest: Links het portret van Caesar uit de Vaticaanse Musea. Rechts de Impressie van Caesar door Maja d’Hollosy op aanwijzing van Tom Buijtendorp, gemaakt voor het Rijksmuseum van Oudheden en tot 20 mei 2024 te zien in H’ART Museum (bron: De Caesarroute).
In zijn binnenkort te verschijnen boek De Caesarroute toont Buijtendorp nieuwe aanwijzingen die stroken met de reconstructie. Het gaat om een in 2022 door het Leidse museum verworven gesneden steen met een eigentijds portret naar het voorbeeld van Caesar, en een pas recent herkend kleizegel van Caesar in het Allard Pierson in Amsterdam, afkomstig uit een tempelarchief in het Egyptische Edfu, vermoedelijk uit de tijd dat Caesar in de winter van 58-57 v. Chr. Cleopatra bezocht. Het vestigt de aandacht op andere zegelstenen met dergelijke portretten. En kort na Caesars bezoek aan Cleopatra werd in Turkije een munt met een vergelijkbaar portret van Caesar geslagen die tot voor kort als een onnauwkeurig lokaal product werd gezien, maar volgens Buijtendorp wel degelijk een goed beeld geeft van de kalende Caesar. Het is wat hem betreft daarom terecht dat de reconstructie en het beeld uit Turkije prominent in de expositie worden getoond.
Daarover zegt Buijtendorp: ‘de nieuwe 3D-versie is zeker niet de nieuwe waarheid omdat nog veel onzeker is. We beschikken slechts over matige kopieën en sterk verkleinde weergaven van een verloren gegaan origineel, alle zonder kleur. De versie die Maja d’Hollosy op mijn aanwijzingen met wasachtig materiaal heeft gemaakt is slechts een impressie die helpt het oude beeld van Caesar los te laten en te beseffen dat we Caesar minder goed kennen dan we dachten.’
In lijn daarmee besteden boek en expositie ook aandacht aan de minder bekende schaduwkant van Caesar, zoals de genocide die de veldheer naar eigen zeggen in het noorden pleegde en de strategische blunders die hij daar beging. Ze worden in een noordelijk decor beschreven in De Caesarroute. En wie wil, kan daar ook gaan kijken om zich al wandelend een nieuw beeld te vormen van de omgeving waarin het misging. Het plaatst ook de Amsterdamse expositie over Caesars leven in een ander perspectief. Wie daarna weer een keer in Rome het Vaticaanse beeld opzoekt, zal niet meer dezelfde Caesar herkennen.
De tentoonstelling Julius Caesar. Ik kwam, ik zag en ging ten onder loopt van 16 september tot 20 mei 2024 in het H’ART museum in Amsterdam, het vroegere Hermitage museum. 150 meestal historische objecten verhalen een van de meest opwindende periodes uit de wereldgeschiedenis. Ze overloopt Caesars opgang van gewone burger tot roemrijk generaal, zijn affaire met Cleopatra en uiteindelijk zijn ondergang en moord. Mythes worden ontrafeld om dichter bij Caesar te komen: zijn hoogtepunten en zijn duistere kantjes. Meer informatie vind je hier.