18 april 2024 —
Op amper 1 kilometer van de Galleria Borghese en toch ver van de klassieke toeristische drukte ligt een weinig bekend pareltje van architectuur. Het gaat om de Quartiere Coppedè, een residentiele wijk met als middelpunt de Piazza Mincio.
Zodra je deze wijk betreedt langs de Via Dora beland je in een haast sprookjesachtige omgeving. Die is volledig ontsproten aan de creativiteit van Gino Coppedè, naar wie ze is genoemd. Hier word je omringd door gebouwen die totaal verschillen van de tempels uit de oudheid, de basilieken uit de middeleeuwen of de kunstwerken van de barokperiode.
De ontwerper Gino Coppedè (1866-1915) was een architect, beeldhouwer en decorateur van Florentijnse afkomst. Van zijn vader Mariano leerde hij de vaardigheid om steen en hout artistiek te bewerken, en zijn kunstzin ontwikkelde hij verder in de Accademia delle Belle Arti di Firenze waar hij afstudeerde als architect. In 1891 werd hij professor in architectuur, en in die functie doceerde hij aan verschillende universiteiten.
In vele steden van Italië kreeg hij bouwopdrachten toevertrouwd, onder andere in Messina, Napels, Sestri Ponente en vooral in Genova. En dus ook in Rome: in 1919 kreeg hij de opdracht om een residentiële wijk te ontwikkelen in het noordoosten van de stad. Daar realiseerde hij een cluster van 18 palazzi en 26 kleinere gebouwen in het stadsdeel gelegen tussen de Viale Regina Margherita en de Via Tagliamento.
In deze nieuwe wijk kon Coppedè zijn artistieke fantasie volledig de vrije loop laten. Daarbij liet hij zich inspireren door het antieke Rome en het klassieke Griekenland, maar evengoed door de middeleeuwen, de neogotiek, de renaissance en de barok. En duidelijk ook door de eigentijdse Liberty, de Italiaanse versie van de art nouveau.
De toegang tot de wijk wordt gevormd door een monumentale boog die twee grote torengebouwen, de zogenaamde Palazzi degli Ambasciatori, met elkaar verbindt. Onder deze ingangspoort hangt een grote kroonluchter in smeedijzer; de gevels van de beide palazzi dragen dierlijke en florale symbolen, middeleeuwse maskers en sculpturen van ridderfiguren.
Zodra je onder deze luchter doorwandelt richting Piazza Mincio, kom je terecht in een bijna magische wereld van sprookjesachtige huizen die uitbundig versierd zijn met maskers, mozaïeken, reliëfs, schilderingen en monsterachtige creaturen.
Zoals verteld vormt de Piazza Mincio het centrum van de kleine wijk. Het middelpunt van dat plein is de neobarokke Fontana delle Rane, ‘de fontein van de kikkers’, waar 12 beelden van kikkers op de rand van het waterbekken rusten. Deze fontein is een variatie op de meer bekende Fontana delle Tartarughe, de ‘Schildpaddenfontein’ op Piazza Mattei nabij het vroegere Romeinse getto, of misschien ook op de Latonafontein in Versailles.
Rondom dat plein staat een aantal merkwaardige en fantasierijke constructies, zoals de Villini delle Fate, de ‘feeënhuisjes’, eigenlijk een combinatie van drie huizen die op elkaar aansluiten. Dit zijn ‘de villa’s van de feeën Neme, Melete, Aede’, zo vertelt ons de ronde mozaïek aan de ingang, waar drie meisjes staan afgebeeld in oudromeinse kledij. Elk ‘feeënhuisje’ is gewijd aan één van de belangrijkste drie Italiaanse kunstcentra: Firenze, Rome en Venetië, en naar die steden verwijzen de gevelversieringen. Zo toont een fresco Firenze in de renaissance; de gevleugelde leeuw verwijst naar Venetië, en op de balustrade van een klein balkon staat de Romeinse wolvin met Romulus en Remus.
De Villini delle Fate vormen één van de vele creatieve hoogtepunten van architect Coppedè. Barokke wapenschilden, renaissancistische loggia’s, torentjes en middeleeuwse bogen geven het geheel een bijzonder uitzicht. Even opmerkelijk is het gebruik van veel verschillende bouwmaterialen: marmer, baksteen, travertijn, glas, hout, terracotta, smeedijzer…
Een ander opvallend ontwerp is het Palazzo del Ragno, het ‘Paleis van de Spin’. Het complex dankt zijn naam aan het grote mozaïek boven de voordeur. Dit gebouw bestaat uit vier verdiepingen en een balkon met een loggia in renaissancestijl. Boven dit balkon is een schilderij van een ridder en twee griffioenen te zien.
Op de hoek tegenover het ‘Paleis van de Spin’ bevindt zich het Palazzo Cabiria, dat versierd is met arabeske motieven. Het palazzo dankt zijn naam aan de epische film Cabiria (1914) van Giovanni Pastrone. Terwijl de wijk alludeert aan de toen nog jonge filmkunst, maken cineasten vandaag nog graag gebruik van deze fantastische omgeving om er scènes te draaien, zoals recent nog voor de verfilming van Elsa Morante’s boek La Storia.
Tot aan zijn dood in 1927 werkte Coppedè aan de realisatie van deze wijk in Rome. Hoewel hij ook elders in Italië erg actief is geweest, was dit het lievelingsproject van de Florentijn. Na het overlijden van Gino Coppedè werd het project voltooid door zijn schoonbroer, de architect (Enrico) Paolo Emilio André.
Deze wonderlijke wijk bereik je gemakkelijk vanaf Piazza Buenos Aires. De buslijnen 63, 83 en 92 voeren je erheen, evenals tramlijn 19.
Dit is een bijdrage van bestuurslid Hugo De Keersmaecker.
Bronnen: