4 april 2024 —
In de nieuwsbrief over de Villa Blanc (verzonden op 11 januari ’24) hebben we vermeld dat de architect ervan Giacomo Boni was. We schreven “architect en archeoloog”. Boni was een zeer beroemde archeoloog. Hier wat meer informatie over hem.
Giacomo Boni werd geboren op 25 april 1859 in Venetië, toen dat nog behoorde tot het Oostenrijkse keizerrijk. Zijn vader, kapitein bij de marine, was echter Italiëgezind en weigerde trouw te zweren aan de Oostenrijkse keizer. Als gevolg hiervan verloor hij zijn baan en groeide Giacomo Boni op in armoede.
Als jongeling werkte Giacomo Boni mee aan de restauratie van het dogepaleis in zijn geboortestad. Daarna studeerde hij, ook in Venetië, architectuur aan de Academie voor de Schone Kunsten (Accademia di Belle Arti). Na zijn studie trok hij naar Rome, maar voor bijzondere gelegenheden keerde hij wel terug naar zijn geboorteplaats. Zo deed hij rond 1903, na het instorten van de Campanile van San Marco, onderzoek onder de basiliek, wat leidde tot vondsten uit de Romeinse tijd.
Vanaf 1888 kreeg Boni aanstellingen bij diverse Italiaanse culturele instellingen waaronder het Istituto Nazionale per la Grafica- Calcografia in Rome. In 1898 werd hij aangesteld als hoofdarcheoloog om de opgravingen op het Forum Romanum te leiden. Vanaf 1907 kwamen daar de opgravingen op de naburige Palatijn bij.
Boni’s werk op het Forum was van groot belang en blijvende invloed. Als eerste Italiaanse archeoloog die zich bezighield met de oudheid maakte Boni gebruik van stratigrafie. Hij groef aardlaag voor aardlaag af, waardoor hij zijn vondsten exacter kon dateren dan archeologen vóór hem hadden gedaan. Samen met zijn mettertijd groeiende expertise leidde deze werkwijze tot opzienbarende ontdekkingen.
Boni was ook de eerste die het belang ervan inzag om een archeologische site vanuit de lucht te bekijken. Daarvoor liet hij foto’s maken vanuit een luchtballon die boven het Forum Romanum zweefde. Tot Boni’s belangrijkste ontdekkingen behoorden een necropolis bij de Tempel van Antoninus en Faustina, de fundamenten van de Regia en de exacte locatie van de Lacus Curtius. Zijn meest spraakmakende vondst was die van de ‘Lapis Niger’.
Wikipedia leert ons dat de Lapis Niger (Latijn voor ‘Zwarte Steen’) op het Forum Romanum een ondergronds complex is dat is afgedekt met een zwarte marmeren plaat. De oudste delen van het complex dateren uit 600 v.Chr. Volgens de Romeinse mythologie was dit de plek waar Romulus, de stichter van Rome, begraven was of zelfs onder de goden was opgenomen als Quirinus. Recent onderzoek wijst evenwel uit dat dit waarschijnlijk een altaar voor de god Vulcanus was, het zogeheten Vulcanal.
In het complex staan een grafstele, een altaar en een zuil. Op de grafstele of cippus staat één van de oudste overgeleverde inscripties in het Latijn. Die spreekt van een koning (recei), een heraut (kalator) en lastdieren (iouxmenta). De tekst is geschreven in boustrophedonschrift (‘zoals een os ploegt’): de regels gaan afwisselend van links naar rechts en vice versa. De tekst is waarschijnlijk een ‘lex sacra’: een wet die beschreef welke handelingen op het altaar moesten worden uitgevoerd en welke regels er golden voor de toegang tot het heiligdom. De ‘koning’ van wie sprake is mogelijkerwijze niet een gewone koning, maar de ‘offerkoning’ (rex sacrorum).
Vanaf 45 v.Chr. lieten Caesar en keizer Augustus nieuwe monumenten bovenop de Lapis Niger bouwen. De afdekplaat en de ondergrondse ruimte werden in 1899 ontdekt tijdens opgravingen onder leiding van Giacomo Boni.
Vanaf 1907 werkte Boni ook op de helling van de Palatijn, waar hij onder meer een complex van tunnels blootlegde die uiteindelijk de weg toonden naar de Casa dei Grifi. Hij ontdekte er ook de Aula Isiaca onder de Domus Flavia. De opgravingen werden onderbroken door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (Boni werd soldaat) en werden hervat in 1916.
Boni ontwikkelde een sterke interesse in de oude Romeinse religie en wilde dat haar nieuw leven werd ingeblazen en dat sommige van de rituelen uit de oudheid werden hersteld en overgenomen door de Italiaanse staat.
Toen de Nationale Fascistische Partij aan de macht kwam, zag hij dit als een kans om zijn droom te verwezenlijken. Hij beschouwde het fascisme als verbonden met het oude Rome en was het eens met de bewering van Benito Mussolini dat het fascisme een soort voortzetting was van het Romeinse rijk.
Mussolini, die zelf ook voortdurend dweepte met de Romeinse oudheid en er eveneens van droomde om de glorie van het oude Rome in ere te herstellen, zag in Boni een ideale kandidaat om die plannen te helpen verwezenlijken en steunde Boni op alle fronten, ook financieel. Hij benoemde Boni zelfs tot senator.
Boni’s rol in het fascisme zou echter niet lang duren, want hij stierf in 1925 en leefde dus slechts enkele jaren onder het fascistische regime. De archeoloog werd begraven in de Orti Farnesiani op de Palatijn met een buitengewone plechtigheid die werd georganiseerd door het regime.
Dit is een bijdrage van bestuurslid Marc Keustermans.
Bronnen:
• Romenieuws, bijdrage van wijlen Eric Claes: romenieuws.wordpress.com/2022/01/10/tentoonstelling-over-het-leven-en-werk-van-archeoloog-giacomo-boni/;
• Roma Turismo;
• Wikipedia.