15 februari 2024 —
Het Museo della Forma Urbis
en het Parco archeologico del Celio
Met het Museo della Forma Urbis heeft Rome een geweldig nieuw museum! Je vindt het op de Celioheuvel, op het terrein van de voormalige sportzaal van de Gioventù Italiana del Littorio (GIL), tegenover de Palatijn en op een steenworp van het Colosseum en het Circus Maximus. Dit nieuwe museum is gewijd aan de Forma Urbis, het marmeren stadsplan uit de derde eeuw na Christus. De laatste opstelling ervan dateert al van een eeuw geleden: tussen 1903 en 1924 was het te zien in de tuin van het Palazzo dei Conservatori.
Dankzij de nieuwe lay-out wordt de marmeren plattegrond van Severi teruggegeven aan het publiek, en dit tot groot genoegen van zowel de wetenschappelijke wereld als de bezoekers. De opstelling is zo ontworpen dat ze een historisch document toegankelijk maakt dat zich anders door zijn omvang en fragmentarische staat niet onmiddellijk laat begrijpen.
Het marmeren plan van Severi
Het gaat om de overgebleven fragmenten van de Forma Urbis, een groot stadsplan van Rome dat was gegraveerd op 150 marmeren platen. Dit kan worden gedateerd tussen 203 en 211 na Christus, namelijk in de periode tussen de bouw van het Septizodium (het monumentale nymfaeum dat we op het plan afgebeeld vinden aan de voet van de Palatijn) en het jaar van overlijden van keizer Septimius Severus die op één van de platen wordt genoemd samen met zijn oudste zoon, de toekomstige keizer Caracalla.
Oorspronkelijk was dit plan bevestigd op de muur van een hal in de Tempel van de Vrede, die later werd ingenomen door de basiliek Santi Cosma e Damiano aan de rand van het Forum Romanum. De muur waarop het plan was aangebracht, is de huidige buitenmuur van die basiliek langs de Via dei Fori Imperiali.
De studie van de sporen op de muur heeft het mogelijk gemaakt om de grootte en afmetingen van de Forma Urbis te reconstrueren: de kaart was ongeveer 18 x 13 meter groot en besloeg 150 marmeren platen die met ijzeren pinnen in de muur waren vastgemaakt. Daarop werd het plan gegraveerd toen de platen al aan de muur waren gemonteerd. Het bood de toeschouwer een algemeen beeld van de stad en haar grandioze monumenten, waarvan de silhouetten ook gemakkelijk herkenbaar waren dankzij het kleurgebruik.
Het plan is slechts gedeeltelijk bewaard. Na de ontdekking ervan in 1562 kwam delen terecht in het Palazzo Farnese waar ze bleven tot in 1741, maar vele fragmenten gingen verloren en raakten verspreid: de platen werden gedeeltelijk verbrijzeld en gebruikt als bouwmateriaal in de tuin van het Palazzo Farnese langs de Tiber. Wat overbleef van het marmerplan werd onderdeel van de collecties van de Capitolijnse Musea. Van de circa 1.100 bewaarde fragmenten, gaande van kleine fragmenten tot grotere stadsdelen, kunnen er ongeveer 200 worden geïdentificeerd en exact worden gelokaliseerd op de moderne topografie.
Het plan van Nolli
In de zaal van het Museo della Forma Urbis loopt de bezoeker over een vloer van stevige glasplaten waaronder hij het (sterk vergrote) stadspan van Giovanni Battista Nolli uit 1748 ziet. Op de overeenstemmende locaties zijn de fragmenten van de Forma Urbis geplaatst. Zo kunnen de bezoekers dus een echte reis door de oude stad maken en de details van de beide plannen van zeer nabij en helder aanschouwen.
Het Archeologisch Park van de Celio
Maar de verrassingen houden hier niet op, want het museum bevindt zich midden in het Parco Archeologico del Celio, dat tegelijk werd opengesteld en zelfs gratis toegankelijk is. Dit park beslaat de noordelijke sector van de Celio-heuvel, een groenzone aan de rand van het Colosseum waarbinnen belangrijk archeologisch materiaal bewaard is, zoals de fundamenten van de tempel van Divus Claudius. In de archeologische tuin is een grote hoeveelheid epigrafisch en architectonisch materiaal opgesteld dat afkomstig is van de opgravingen in Rome aan het einde van de negentiende eeuw en tot nu toe opgeslagen lag in het voormalige Stedelijk Antiquarium. De opstelling van dit epigrafische en architecturale materiaal is thematische geordend, wat de bezoekers een buitengewone kans geeft om hun kennis van het oude Rome te verdiepen.
Dit park is het resultaat van een reeks ingrepen en eigendomswisselingen die in de loop van de tijd hebben plaatsgevonden: van de zestiende-eeuwse Vigna Cornovaglia tot de ophoging gevormd door het storten van de aarde die was weggehaald bij opgravingen ten tijde van Napoleon. Later liet paus Gregorius XVI in deze zone een botanische tuin en een “openbare wandeling” aanleggen door de architect Gaspare Salvi. Nabij de fundamenten van de Tempel van Divus Claudius werd een coffee house gebouwd, bekend als het Casina del Salvi. En die functie zal het gebouw binnenkort terugkrijgen.
Met dank aan clublid André De Kimpe voor deze bijdrage.
INFORMATIE
De archeologische zone is gratis toegankelijk van 7 u. tot 17.30 u. (winteruur) of van 7 tot 20 u. (zomeruur). Ingang langs de Viale del Parco del Celio 20 en 22 en langs de Clivo di Scauro 4.
In die zone ligt ook het Museo della Forma Urbis. Dat is open van dinsdag tot zondag, telkens van 10 tot 16 uur (laatste toegang 1 uur vóór sluitingstijd). De toegang tot het museum kost 9 euro en voor kortinghouders 6,50 euro. Verdere details vind je hier.