Het is maar een kleine openluchttentoonstelling en ze ligt dan ook nog eens behoorlijk verstopt, langs de oever van de Tiber, ter hoogte van het Castel Sant’Angelo, te midden van de drank- en eettentjes van TeverEstate en het avondlijke zomerfeestgedruis langs de rivier. Maar het is een bijzonder interessante expo. ‘Trastevere App’ is een initiatief van twee burgers, Walter Candiloro en Massimo Casavecchia, die veel succes hebben met hun gelijknamige blog. De openluchttentoonstelling is te bekijken tot 2 september 2018.
De expo is opgebouwd met in totaal twintig panelen in vijf installaties en brengt met een unieke reeks foto’s het verhaal van een stukje Rome dat niet meer bestaat. De oude beelden en de bondige maar uitstekende informatie maken duidelijk hoezeer het gebied sinds die tijd is getransformeerd. Het toont een stadsdeel van onze lievelingsstad dat we ons vandaag nauwelijks nog kunnen voorstellen.
Het gaat om de zogenaamde Spina di Borgo, de reeks gebouwen die zich destijds bevond tussen de Engelenburcht (Castel Sant’Angelo) en het Piazza San Pietro en die in de jaren dertig van de vorige eeuw volledig werden neergehaald om plaats te maken voor de aanleg van de Via della Conciliazione.
Deze éénrichtingslaan der ‘Verzoening’, lopende van de Engelenburcht tot aan het Sint-Pietersplein, werd tussen 1936 en 1950 aangelegd ter herinnering aan het Verdrag van Lateranen van 2 februari 1929, waarbij de Kerkelijke Staat in het Vaticaanse gebied een feit werd. De aanleg van deze door velen verguisde pronkerige laan resulteerde weliswaar in een onbelemmerd uitzicht op de Sint-Pietersbasiliek en het Sint-Pietersplein, maar die ingreep ging ten koste van de oude Borgo-wijk.
In de tijd vóór Mussolini naderde de bezoekers die van de Tiber kwamen, de basiliek langs de Spina delle Borghi, de ruggengraat van de Borgo, gevormd door twee mooie oude straten die min of meer parallel naar het Sint Pietersplein van Bernini liepen, maar die het uitzicht op de basiliek niet zoals nu meteen op een spectaculaire manier prijsgaven.
Toen zich hier nog een wirwar van steegjes bevond, zag men de zonovergoten gevel van de basiliek pas wanneer men er vlak vóór stond. Vandaag is het ooit zo wezenlijke deel bij het naderen van de Sint-Pietersbasiliek, namelijk de verrassing die zich openbaart bij het plots tevoorschijn komen van het enorme kerkgebouw en de koepel, volledig verdwenen.
In 1937, het jaar voor Hitlers eerste bezoek aan Rome, besloot Mussolini deze betrekkelijk geleidelijke onthulling van de basiliek en zijn koepel, te veranderen in puur melodrama, en dit vanuit een éénpuntsperspectief. Deze visie resulteerde dus in een reusachtige laan in de stijl van Albert Speer die de plaats heeft ingenomen van beide straten, de Borgo Vecchio en Borgo Nuovo die samen de Spina dei Borghi vormden. Het was, nogmaals, een ingreep die een einde maakte aan een authentiek stukje Rome.
Aan de Borgo Vecchio lag omstreeks 1550 de herberg Il Falcone Bianco die werd uitgebaat door een Nederlandse waardin met de naam Magdalena. Er kwamen vaak schilders over de vloer, maar ook Hendrik van Brederode (1531-1568) was hier te gast.
Behalve een heleboel originele oude panden gingen ook het huis en het atelier van Rafaël met de aanleg van de nieuwe straat verloren. Een stad moet evolueren en vernieuwen, maar de vernietiging van de Borgo-wijk is zeker niet de meest doordachte en beste urbanistische ingreep die tijdens de voorbije eeuwen in Rome werd uitgevoerd.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 17 augustus 2018. Bekijk het origineel.